پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

نظارت احتیاطی کلان؛ هوشمند، فعالانه و مبتنی بر ریسک با نقد و بررسی قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری اقتصاد مالی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
چکیده
نظارت بانکی به دلیل پیوند تنگاتنگ آن با ثبات مالی ازجمله مهم‌ترین موضوعات حوزه پولی و بانکی است. نظارت بانکی در یک تقسیم کلی به نظارت احتیاطی خرد و کلان تقسیم می‌شود. این دو نظارت از جهت هدف میانی، هدف نهایی، نوع ریسک و ارتباط بین نهادها با یکدیگر متفاوت هستند. در قانون جدید بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، با اینکه بخش‌های نظارت بانکی آن تقویت شده، اما مهم‌ترین ضعف این قانون عدم توجه به نظارت احتیاطی کلان است. در این پژوهش، به‌منظور ارتقای ظرفیت نظارت بانکی بانک مرکزی، استقرار الگوی «نظارت احتیاطی کلانِ هوشمند، فعالانه و مبتنی بر ریسک» پیشنهاد می‌شود. این الگو امکان پیش‌بینی، رصد و پایش مستمر ریسک‌های درونی را فراهم می‌سازد تا پیش از وقوع آنها و تحمیل هزینه بر اقتصاد کشور، ازجمله کاهش تولید ناخالص داخلی، منشأ ریسک شناسایی و راهبردهای مناسب برای مقابله با آن تدوین و اتخاذ شود. در این الگو روابط بین بانک‌ها و مشتریان و نگاه شبکه‌ای و گرافی برای شناسایی ریسک‌های درون‌زایی که می‌تواند منشأ ریسک سیستمی و بی‌ثباتی شبکه بانکی و مالی باشد نیز به‌عنوان بخش اصلی نظارت احتیاطی کلان اشاره شده است. نمونه‌ای تحلیلی از الگوی مدنظر نیز بر اساس صورت‌های مالی سال 1401 برخی بانک‌های دولتی و خصوصی شده ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
- آقایی، مجید و مهدیه رضاقلی‌زاده. (1395). بررسی عوامل مؤثر بر حجم مطالبات معوق و سررسیدشده شعب منتخب بانک سپه. مطالعاتی در مدیریت بانکی و بانکداری اسلامی، 2.
- چنارانی، حسن، کاظم یاوری، حسن حیدری و محمدجواد شریف‌زاده. (1402) اثر بحران بانکی )ناترازی( بر متغیرهای کلان اقتصادی در چهارچوب مدل تعادل عمومی پویای تصادفی. مطالعات اقتصادیِ کاربردی ایران، (46).
- چنارانی، حسن، کاظم یاوری، حسن حیدری و محمدجواد شریف‌زاده. (1402). تحلیل و ارزیابی ناترازی نظام بانکی ایران و اثر آن بر تولید با استفاده از الگوی :DSGE سیاست‌های مقابله با آن. مجله سیاست‌گذاری اقتصادی، 15(30).
- حسین‌زاده، هدایت و فرحناز اسمعیل‌زاده. (1400). بررسی تأثیر نامتقارن شوک‌های پولی بر اعتبارات بانکی طی ادوار تجاری (آزمون دیدگاه کینزین‌های جدید؛ مطالعه موردی ایران). نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی،۱۰(۳۴).
- سامانی‌پور، حسن، تیمور محمدی، عباس شاکری و مهدی تقوی. (1399). الزامات نظارت احتیاطی کلان و تأثیر آن بر ثبات نظام بانکی ایران. فصلنامه اقتصاد مالی، 14(52).
- صورت‌های مالی حسابرسی‌شده بانک‌ها و شرکت‌ها (1401).
- قاسمی‌فر، ثمینه، ابوالفضل شاه‌آبادی، شمس‌اله شیرین‌بخش، میرحسین موسوی و اعظم احمدیان. (1400). شناسایی بحران بانکی با استفاده از شاخص استرس بانکی در اقتصاد ایران (مدل عاملی پویا). دانش مالی تحلیل اوراق بهادار، 14(49).
- قانون بانک مرکزی مصوب 07/09/1402.
- محمودزاده، امینه، فرهاد نیلی و مسعود نیلی. (1395). اندازه‌گیری محدودیت مالی بنگاه؛ تبیین نقش دوره‌ گردش ‌نقد. دوفصلنامۀ علمی مطالعات و سیاست‌های اقتصاد، 3(1).
ب) منابع خارجی
- Barth, James R., Gerard Caprio & Ross Levine. (2013). Bank regulation and supervision in 180 countries from 1999 to 2011. Journal of Financial Economic Policy. 5(2). https://doi.org/10.1108/17576381311329661
- Borio, Claudio. (2003). Towards a macroprudential framework for financial supervision and regulation?. BIS Working Papers.
- Central Bank of Ireland. (2020). PRISM impact review, revised prudential impact models.
- Clement, Piet. (2010). The term “macroprudential”: origins and evolution. BIS quarterly Review. http://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1003h.pdf
- Gibson, M. (2024). Financial risks and macroprudential supervision. Workshop 1. https://www.bis.org/bcbs/events/icbs24/icbs24_workshop1.pdf
- Goodhart, Charles A. E. (2003). The Organizational Structure of Banking Supervision. Economic Notes. 31(1). https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1468-0300.00070
- Krishnamurti, Damodaran & Yejin Carol Lee. (2014). Macroprudential Policy Framework A Practice Guide. Washington: The World Bank.
- Levieugey, Grégory, Yannick Lucotte & Florian Pradines-Jobet. (2019). The cost of banking crises: Does the policy framework matter?. Journal of International Money and Finance, 110. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2020.102290
- Liebeg, David & Michaela Posch. (2011). Macroprudential Regulation and Supervision: From the Identification of Systemic Risks to Policy Measures. Financial Stability Report, Oesterreichische Nationalbank, (21).
- Mihaela, Lavinia & Vasile ILIE. (2013). Banking supervision in European Union. Practical Application of Science, 1(2).
- Noyer, C. (2014). Macroprudential policy: from theory to implementation. Financial Stability Review.