پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

ابعاد حقوقی رسیدگی به اعتراضات نزد بورس کالا در حقوق ایران (مسائل شکلی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد حقوق مالی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
بورس کالای ایران به‌عنوان یکی از تشکل‌‌های خودانتظام در بازار سرمایه، بستر مناسبی را برای فعالیت فعالان بازار مالی تمهید نموده است. در این بورس متناسب با ارزیابی نیازمندی‌های فعالان، بازارهای متنوع و متعددی شکل گرفته است. بازار فیزیکی بورس کالای ایران به‌عنوان مصداقی از این بازارها محلی برای دادوستد کالاهای متنوع است. در تعاملات مالی بروز اختلاف میان اشخاص امری محتمل است. رسیدگی به اختلافات در بازار سرمایه در کمیته‌های سازش و هیئت داوری در جامعه حقوقی بازار سرمایه بسیار آشناست؛ لکن بررسی اعتراضات در اتاق پایاپای شرکت بورس کالای ایران، علی‌رغم حجم قابل توجه اعتراضات و ارزش مالی تصمیم‌های صادره از سوی مرجع یادشده، مغفول مانده است. گرچه رسیدگی به اعتراضات مطروحه وفق ضوابط مندرج در دستورالعمل تسویه و پایاپای صورت می‌پذیرد، لکن ضوابط مندرج بسیار مختصر بوده به‌گونه‌ای که مضاف بر مغفول ‌ماندن مسائل ماهوی، مسائل شکلی در خصوص رسیدگی به اعتراضات تدوین نگردیده است. این مقاله که با روش تحلیلی ـ توصیفی تدوین و از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و میدانی نگاشته شده است، ضمن تشریح مسائل شکلی رسیدگی به اعتراضات مطروحه در بورس کالای ایران، مبانی قانونی و مقرراتی آن را تحلیل نموده و ضمن تبیین خلأ‌های اجرایی و مقرراتی، راهکارهایی کاربردی در راستای رفع خلأ‌های موجود ارائه می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع
الف) منابع فارسی
کتاب‌ها
- امین، سید حسن. تاریخ حقوق ایران. چاپ سوم. تهران: دایرة‌المعارف ایران‌شناسی، 1391.
- انجمن حقوق اقتصادی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی. حقوق بازار سرمایه در پرتو حقوق اقتصادی. تهران: میزان، 1398.
- جمالی، جعفر و محمد صادقی. رویه هیئت داوری بورس و اوراق بهادار. تهران: بورس، 1396.
- رضافر، امیرحسین. «تعامل میان خودانتظامی و مقرره‌گذاری در بازار سرمایه جمهوری اسلامی ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران، 1403.
- زراعت، عباس. محشای قانون آیین دادرسی مدنی. ویراست دوم. تهران: ققنوس، 1386.
- سلطانی، محمد. حقوق بازار سرمایه. چاپ چهارم. تهران: میزان، 1396.
- شهیدی، سید مرتضی. قواعد حقوقی حاکم بر معاملات در بورس‌های کالایی. تهران: میزان، 1395.
- صابر، محمدرضا و غلامعلی میرزایی منفرد. اختلافات بورسی در پرتو آرای هیئت داوری. چاپ دوم. تهران: دادگستر، 1399.
- صادقی، محسن و میلاد نقشی. رژیم حقوقی حاکم بر معاملات گواهی سپرده کالایی در بورس‌های کالایی. تهران: پژوهشکده حقوق شهر دانش، 1404.
- فلاح، جواد، محمد حقانی‌نسب و حامد سلطانی نژاد. راهنمای جامع ابزارهای معاملاتی بورس کالای ایران. تهران: راه افتخار، 1396.
- کاتوزیان، ناصر. قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. چاپ شانزدهم. تهران: میزان، 1386.
- میرزایی منفرد، غلامعلی. سازوکارهای حل‌وفصل اختلافات در بازار سرمایه ایران با مطالعه تطبیقی. تهران: بورس، 1391.
- نقشی، میلاد. «رژیم حقوقی حاکم بر معاملات گواهی سپرده کالایی در بورس‌های کالایی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه تهران، 1402.
پایان‌نامه‌ها
مقالات
- رضافر، امیرحسین، میلاد نقشی و محمود باقری. «چالش‌های حقوقی ناظر بر تشکیل و فعالیت اتاق پایاپای بورس کالای ایران». حقوق خصوصی، 21، 2(1403)، 269-280.
Doi: 10.22059/jolt.2025.386336.1007352
قوانین و مقررات
- آیین‌نامه اجرایی هیئت پذیرش مصوب مورخ 02/04/1382
- آیین‌نامه معاملات مصوب مورخ 03/06/1382
- آیین‌نامه نحوه رسیدگی به تقاضاهای پذیرش کالا مصوب مورخ 24/01/1383
- آیین‌نامه هیئت داوری بورس فلزات مصوب مورخ 02/04/1382
- دستورالعمل اجرایی رینگ صادراتی بورس کالای ایران (مصوب 24/05/1388)
- دستورالعمل آیین‌ رسیدگی به اختلافات در هیئت داوری قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب 14/05/1398، نسخ‌شده در تاریخ 17/02/1403)
- دستورالعمل پذیرش کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران (مصوب 10/09/1388)
- دستورالعمل ثبت و سپرده‌گذاری کالا و اوراق بهادار قابل معامله و تسویه و پایاپای معاملات در بورس انرژی (17/10/1391)
- دستورالعمل فرایند سازش در کانون‌های موضوع قانون بازار اوراق بهادار (02/09/1401)
- دستورالعمل تسویه و پایاپای معاملات بورس کالای ایران (مصوب 22/08/1389)
- دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران (مصوب 05/07/1389)
- ضوابط اجرایی شناسایی و پذیرش مشتریان در شرکت بورس کالای ایران (مصوب 23/05/1391)
- قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور (مصوب 16/01/1396)
- قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی مصوب 21/01/1379)
- قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (01/09/1384)
- قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (مصوب 15/10/1389)
- قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 11/06/1383)
- قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 17/01/1379)
- قانون مدنی (مصوب 18/02/1307)
وب‌سایت‌ها
https://cmr.seo.ir/
https://www.ime.co.ir/
https://www.irenex.ir/
https://www.csdiran.ir/
ب) منابع خارجی
- Alexander, Christopher S. “The Chicago Mercantile Exchange: Redefining corporate governance”. Allied Academies International Conference. International Academy for Case Studies. Proceedings, 13, 1(2006), 1-3.
- Dewhirst, Wilfred. “The London Metal Exchange”. Arbitration: The International Journal of Arbitration, Mediation and Dispute Management, 51, 1(1985), 221-224.
- Ilias, Ibtisam a.k.a Ilyana, Muhamad Ikhwan Mohd Zain, Nur Ezan Rahmat & Dinda Keumala.“A Comparative Assessment of Alternative Dispute Resolution for Financial Consumer Protection in Malaysia and Indonesia”. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 8, 13(2023), 23-29. https://doi.org/10.21834/e-bpj.v8iSI13.5041
- Zepeda, Rodrigo. “London Metal Exchange (LME) sued by Elliott Management - A commentary”. 2022, 1-22. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5015226.