پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

تحلیل حقوقی وضعیت کودک در مقررات حاکم بر نئوبانک‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترای مطالعات حقوق خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
با توسعه بانکداری دیجیتال و ظهور نئوبانک‌ها، ارائه خدمات مالی به کودکان با چالش‌های حقوقی متعددی مواجه شده است. این خدمات می‌توانند موجب ارتقای سواد مالی، ترویج فرهنگ پس‌انداز و افزایش مسئولیت‌پذیری اقتصادی کودکان شوند؛ اما نبود چهارچوب‌های قانونی شفاف ممکن است زمینه‌ساز سوءاستفاده‌های مالی و نقض حقوق کودک شود. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی محدودیت‌های ابزارهای پرداخت و سقف برداشت کودکان در نئوبانک‌ها پرداخته و مشروعیت این مقررات را از منظر حقوق مدنی، اصول فقهی و مصلحت عمومی تحلیل می‌کند. در این راستا، قانون اجازه افتتاح حساب پس‌انداز برای اطفال (۱۳۵۷) و دستورالعمل حدود ارائه خدمات بانکی به محجورین (۱۴۰۱) بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این مقررات عمدتاً ماهیت آمره دارند و هدف اصلی آنها، حمایت از منافع اقتصادی کودک و کاهش ریسک‌های ناشی از مدیریت نادرست منابع مالی است. تحلیل حقوقی ابزارهای پرداخت و سقف برداشت نشان می‌دهد که اعمال این محدودیت‌ها در چهارچوب اصول فقهی و حقوقی، از جمله مصلحت عمومی و حمایت از صغار، توجیه‌پذیر است. همچنین، دسته‌بندی سنی برای تخصیص خدمات بانکی به کودکان، بر مبنای معیارهای فقهی و حقوقی مانند سن تمییز، تنظیم شده است. هرگونه توافق میان والدین و بانک‌ها برای حذف کامل این محدودیت‌ها نافذ نیست و ناقض مقررات الزام‌آور بانکی خواهد بود. در نهایت، پیشنهاد می‌شود با توسعه برنامه‌های آموزش مالی برای کودکان و والدین و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین نظارتی، نظیر هوش مصنوعی، ضمن ارتقای آگاهی مالی، امکان پایش هوشمند تراکنش‌های بانکی کودکان فراهم شود.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع:
الف) منابع فارسی
کتب:
آقایی طوق، مسلم، عرفان شمس، مسعود فریادی و علی مشهدی. مرزهای تقنین و اجرا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری، ۱۳۸۹.
 امامی، حسن. حقوق مدنی. جلد ۵. تهران: اسلامیه، ۱۳۹۹.
 امامی، محمد. حقوق اداری. جلد ۲. تهران: میزان، ۱۳۹۶.
بیات، فرهاد. شرح جامع قانون مدنی. تهران: ارشد، ۱۳۹۷.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر. ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش، ۱۳۸۵.
حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی. حقوق تربیتی کودک در اسلام. قم: سبحان، ۱۴۰۱.
صفایی، حسین. حقوق مدنی: اشخاص و محجورین. تهران: سمت، ۱۳۹۳.
طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. حقوق اداری. تهران: سمت، ۱۳۹۵.
عباسی، بیژن. حقوق اداری، تهران: دادگستر، ۱۴۰۱.
عباسی، بیژن. حقوق اداری ـ تطبیقی. تهران: دادگستر، ۱۴۰۰.
کاتوزیان، ناصر. قواعد عمومی قراردادها. جلد ۱. تهران: سهامی انتشار، ۱۳۹۵.
مقالات:
اسدپور، صنم و عشقی، محمد، «نئوبانک در ایران؛ انتظارات، چالش‌ها و پیشرفت‌ها»، کنفراس بین‌المللی وب پژوهی، ۱۴۰۰.
بگی، میلاد. «نقش طلاق در تغییر ترتیبات زندگی با تأکید بر تمایزات جنسیتی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، ۱۱، ۲ (1401)، ۱-۲۰.
خدامرادی، سعید و همکاران، «مدلی برای بررسی رقابت‌پذیری صنایع با استفاده از مدل پنج نیروی پورتر بر اساس منطق فازی»، پژوهشنامه بازرگانی، ۱۵، ۶۰، ۱۳۹۰، 101-134.
راسخ، محمد، بیات‌کمیتکی، مهناز، «مفهوم مصلحت عمومی»،  ۱۴، ۵۶، ۱۳۹۰، ۹۳-۱۱۹.
قوامی، هادی و گریوانی، فاطمه، «توسعه نئوبانک رویکردی نوین برای حل چالش توسعه بانکی در مناطق آزاد»، همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت، ۱۴۰۱.
- کاظمی، مهدی، الله‌یار فیروز بیگی، حکمت‌الله دسترنج، مجتبی پهلوانی «بررسی و تحلیل وضعیت نیروهای رقابتی در صنعت بانکداری ایران»، پژوهش‌های مدیریت عمومی، ۸، ۲۸، (1394)، 57-85.
- موسوی‌بجنوردی، سید محمد. «بررسی مفهوم و معیار کودکی در تفکر اسلامی و قوانین ایران برای بهره‌مندی از حقوق مربوطه». پژوهشنامه متین،  ۵، ۲۱، (1382)، ۲۷-۶۰.
- همدانی، مصطفی. «تبیین مفاهیم فقهی «ممیز» و «مراهق» در موازنۀ اقوال فقیهان با آیات و روایات». مطالعه فقه تربیتی، ۴، ۷ (۱۳۹۶)، ۱۴۹–۱۷۴.
 منابع اینترنتی:
باشگاه خبرنگاران جوان، «نئوبانک چیست و چه خدماتی ارائه می‌دهد؟»، ۱۳۹۹:  https://www.yjc.ir/fa/news/7501057/نئوبانک-چیست-و-چه-خدماتی-ارائه-می%E2%80%8Cدهد
ایسنا،‌ «جامعه سالانه با حدود ۱۰۰ هزار «فرزند طلاق» مواجه می‌شود»، ۱۳۹۸: https://www.isna.ir/news/98060502647/جامعه-سالانه-با-حدود-۱%DB%B0%DB%B0-هزار-فرزند-طلاق-مواجه-می-شود
نظریه‌های مشورتی و مستندات حقوقی:
نظریه مشورتی ۷۰۶۷/۷-۱۸/۱۲/۱۳۵۸.
 
منابع عربی
- اردبیلی، احمد بن محمد. مجمع‌الفائدة و البرهان. ج ۱۰. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق.
- طوسی، محمد بن حسن. المبسوط. ج ۲. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، ۱۳۸۷ق.
محقق حلی، جعفر بن حسن. شرائع الإسلام. جلد ۲. تهران: استقلال، ۱۴۰۹ق.
هاشمی شاهرودی، محمود. موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت. جلد ۳۲. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۴۳۶ق.
 
ب) منابع خارجی
Books:
- Piaget, Jean. The Origins of Intelligence in Children. New York: W. W. Norton, 1952.
- Piaget, Jean. The Construction of Reality in the Child. New York: Basic Books, 1954.
- Piaget, Jean. The Psychology of the Child. New York: Basic Books, 1972.
- Piaget, Jean. Science of Education and the Psychology of the Child. New York: Orion Press, 1970.
- Erikson, Erik H. Childhood and Society. New York: W. W. Norton, 1963.
- Kohlberg, Lawrence. Essays on Moral Development, Vol. 1: The Philosophy of Moral Development. New York: Harper & Row, 1981.
- Santrock, John W. Children. 14th ed. New York: McGraw-Hill Education, 2019.
Articles:
-  Bradley, L., and K. Stewart. “The Diffusion of Online Banking.” Journal of Marketing Management 19, no. 9–10 (2003), 1087–1109.
- Hernández-Murillo, Rubén, Gerard Llobet, and Roberto Fuentes. “Strategic Online Banking Adoption.” Journal of Banking & Finance 34, 7 (2010), 1650–1663.