پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پارادایم حکمرانی از طریق جرم؛ نمونه پژوهشی سیاست جنایی ایران در مواجهه با اخلال در نظام اقتصادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکترای حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
سیاست‌های کنترل جرم، جرم‌انگاری و نحوه استفاده از زرادخانه کیفری از عوامل مختلفی تأثیر می‌پذیرد که در برخی از مواقع لزوماً منافع و مقاصد عمومی را دنبال نکرده و بر اساس پژوهش‌های جرم‌شناسی انتقادی در جهت تأمین منافع طبقه حاکم تدوین و اجرا می‌شوند. حکومت‌ها در هنگام مواجهه با بحران‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در مقام پاسخ‌دهی به افکار عمومی از راهبردهای مختلفی استفاده می‌کنند که یکی از آن‌ها استفاده از سازکارهای کنترل جرم در مدیریت بحران است.  این مقاله به بررسی پارادایم حکمرانی از طریق جرم در سیاست جنایی ایران با تمرکز بر جرایم اقتصادی و اخلال در نظام اقتصادی می‌پردازد. حکمرانی از طریق جرم به‌عنوان رویکردی که در آن دولت‌ها از جرم‌انگاری، مجازات، و ابزارهای کیفری به‌منظور کنترل اجتماعی، مدیریت بحران‌ها و تقویت مشروعیت سیاسی استفاده می‌کنند، در سیاست جنایی ایران نمودهای متعددی یافته است. در این راستا، توجه ویژه‌ای به نقش رسانه‌ها به‌عنوان ابزار مشروعیت بخشی به سیاست‌های جنایی، تقویت گفتمان امنیت و تأثیرگذاری بر افکار عمومی شده است. این مطالعه با استفاده از روش کیفی و تحلیل گفتمان تقنینی، قضایی و اجرایی و بررسی تحلیل‌ها و مصاحبه‌های سیاست‌گذاران و مجریان قانون در حوزه جرایم اقتصادی کلان در قالب یک «آزمون نظریه» این پرسش را مطرح می‌کند که سیاست جنایی ایران در قبال جرم اخلال در نظام اقتصادی تا چه اندازه با مبانی نظری و راهبردهای حکمرانی از طریق چرم انطباق دارد؟ و در پاسخ با تأیید این انطباق نشان می‌دهد که استفاده گسترده از ابزارهایی همچون جرم‌انگاری‌های سخت‌گیرانه، مجازات‌های شدید از جمله اعدام، و بهره‌گیری از سازوکارهای کیفری برای مدیریت بحران‌های اقتصادی، به‌نوعی حکمرانی اقتدارگرایانه و مسئولیت گریز منجر شده است. در عین حال، این سیاست‌ها با اعمال فشار بر بخش خصوصی در لوای مقابله با فساد اقتصادی، پیامدهایی همچون تضعیف رقابت اقتصادی و کاهش کارآمدی در عرصه اقتصادی را به دنبال داشته است.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع
الف) منابع فارسی
- رضوی، سید عبدالله و مسعود رسولی امیرآبادی. «بررسی راهبردهای نوین فروش نفت خام ایران با رویکرد ضد تحریمی»، فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 7 24 (1397)، 151-176.
- رحمانیان، حامد، حبیب زاده، محمدجعفر. ابزارگرایی کیفری: قلمرو، مفهوم، شاخص‌ها. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری،5،2 (1392) ، 47-71.
- علینی، احسان. «ریشه‌ها و فرآیندهای ساختاری فساد اقتصادی در ایران (دوره جمهوری اسلامی)»، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 13, 51 (1401)، 219-254.
Doi: https://doi.org/10.22054/qjsd.2022.65156.2281
- مقدسی، محمدباقر، فرجیها، محمد. «ویژگی‌های سیاست‌های کیفری عوام‌گرا؛ مطالعۀ تطبیقی». مطالعات حقوق تطبیقی، 2،4 (1392).
 Doi: 10.22059/jcl.2014.36317
ب) منابع خارجی
- Arasti, Z. Zandi, F. & Bahmani, N. Business failure factors in Iranian SMEs: Do successful and unsuccessful entrepreneurs have different viewpoints? J Glob Entrepr Res 4, 10 (2014). https://doi.org/10.1186/s40497-014-0010-7
- Bloom, Tina, and Gay A. Bradshaw. “Inside of a prison: How a culture of punishment prevents rehabilitation.” Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology 28.1 (2022), 140.
- Bornstein, Avram. “Antiterrorist Policing in New York City after 9/11: Comparing Perspectives on a Complex Process.” Human Organization 64, 1 (2005), 52-61.
- Cere, Rinella, Yvonne Jewkes, and Thomas Ugelvik. “Media and Crime.” In The Routledge Handbook of European Criminology, 266-279.
- Christie, Nils. Limits to Pain. Oxford: Martin Robertson, 1981.
- Duce, Alan. "The Criminal and the Penal System—A Scapegoat for Guilt?" Contact 83, no. 1 (1984), 19-22.
- Evans, Jennifer C. “Hijacking Civil Liberties: The USA PATRIOT Act of 2001.” Loyola University Chicago Law Journal 33 (2001), 933.

- Etzioni, Amitai. “NSA: National Security vs. Individual Rights.” Intelligence and National Security 30, 1 (2015).
- Fitzgibbon, Wendy, and John Lea. Privatising Justice: The Security Industry, War and Crime Control. London: Pluto Press, 2020.
- Foucault, Michel. Discipline and Punish: The Birth of the Prison. New York: Pantheon Books, 1977.
- Garland, David. The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society. Chicago: University of Chicago Press, 2001.
- Hall, Stuart, Charles Critcher, Tony Jefferson, John Clarke, and Brian Roberts. Policing the Crisis. London: Macmillan, 1978.
- Hinnebusch, Raymond. “The US invasion of Iraq: Explanations and implications.” Critique: Critical Middle Eastern Studies 16.3 (2007): 209-228.
- Hogg, Russell. “Criminology, Crime and Politics Before and After 9/11.” Australian & New Zealand Journal of Criminology 40, 1 (2007).
- “Iraq invasion violated international law, Dutch inquiry finds.” The Guardian, January 12, 2010. https://www.theguardian.com/world/2010/jan/12/iraq-invasion-violated-interational-law-dutch-inquiry-finds.

- Knepper, Paul. Criminology and Social Policy. New York: SAGE Publications, 2007.

- Muller, Christopher, and Christopher Wildeman. “Punishment and Inequality.” In the Sage Handbook of Punishment and Society, 169-185. London: Sage, 2013.

- Roberts, Paul Craig. How America Was Lost: From 9/11 to the Police Welfare State. Atwell Publishing, 2014.
22- Schultz, David. "Democracy on Trial: Terrorism, Crime, and National Security Policy in a Post 9-11 World." Golden Gate University Law Review 38.2 (2008): 2.
- Simon, Jonathan. Governing through Crime: How the War on Crime Transformed American Democracy and Created a Culture of Fear. Oxford: Oxford University Press, 2007.
- Simon, Jonathan. “After the Culture of Fear: Fear of Crime in the United States Half a Century On.” In The Routledge International Handbook on Fear of Crime, 82-92. 2017.

- Taylor, Ian, et al. Critical Criminology. New York: Routledge, 2011.
- Thompson, Edward. Whigs and Hunters: The Origins of the Black Act. New York: Pantheon, 1975