پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

چالش های مواجهه با جرایم اقتصادی در حقوق کیفری ایران با تاکید بر رویه قضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
چکیده
جرم اقتصادی به جهت ماهیت پیچیده و تأثیرپذیری از عوامل متعدد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، تمام سطوح اجتماعی از جمله نظام اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده و به‌عنوان یک دغدغه جهانی، رویارویی با جرم اقتصادی، دغدغه همیشگی کارگزاران و متولیان سیاست‌‌گذاری جنایی کشورها بوده است. حقوق کیفری ایران در مواجهه با جرایم اقتصادی از جهات مختلفی از جمله تعیین مفهوم، قلمرو و مصادیق قانونی جرم اقتصادی، احراز شرایط تحقق جرم اقتصادی، امکان صدور دستور موقت در جرایم اقتصادی، صلاحیت مراجع و مرور زمان جرایم اقتصادی، با ابهام، چالش و ناکارآمدی روبه‌روست. پژوهش حاضر که بر مبنای روش کتابخانه‌ای و به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است، به آسیب‌شناسی و شناسایی ابهامات و چالش‌های موجود در حوزه جرایم اقتصادی پرداخته است. یافته‌های پژوهش حاضر بر این امر دلالت دارد که قانونگذار باید ضمن بازنگری و تبیین مفهوم، مصادیق و قلمروی جرم اقتصادی، ضابطه تشخیص جرم اقتصادی را مشخص و ابهامات قانونی که موجب تشتت رویه قضایی گردیده رفع نماید؛ لذا با هدف رفع تشتت در رویه قضایی، پیشنهادهایی جهت اصلاح مواد قانونی مربوطه در مواردی که قانون دارای خلأ یا ایراد است، ارائه گردیده است.
کلیدواژه‌ها

  • فهرست منابع

    الف) منابع فارسی

    کتب

    • بهره‌مند، حمید. جرم اقتصادی در حقوق ایران: از تعریف تا پاسخ‌ها. چاپ اول. تهران: میزان، 1397.
    • جنیدی، لعیا و امیرحسن نیازپور. دانشنامه سیاست‌‌گذاری حقوقی. چاپ اول. تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری، 1399.
    • جوانمرد، بهروز و علی‌اصغر شفیعی خورشیدی. حقوق کیفری اقتصادی. جلد اول. چاپ اول. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1400.
    • دادخدایی، لیلا. فساد مالی ـ اداری و سیاست جنایی مقابله با آن با تکیه بر کنوانسیون ملل متحد. چاپ اول. تهران: میزان، 1390.
    • رستمی تبریزی، لمیاء. تبیین جرم‌شناختی جرایم اقتصادی. در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی به کوشش امیرحسن نیازپور. چاپ اول. تهران: میزان، 1397.
    • ریاضت، زینب. مجازات تعزیری. چاپ اول. تهران: میزان، 1403.
    • رستمی، هادی. ماهیت و آثار جرایم اقتصادی در قوانین کیفری. در: سیاست جنایی در برابر بزهکاری اقتصادی به کوشش امیرحسن نیازپور، چاپ اول. تهران: میزان، 1397
    • شمس ناتری، محمدابراهیم، حمیدرضا کلانتری، کاظم زارع و زینب ریاضت. قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی. چاپ پنجم. تهران، میزان، 1396.
    • عرفانی، محمود. حقوق تجارت. جلد سوم. چاپ اول. تهران: میزان، 1382.
    • گسن، ریمون، جرم‌شناسی بزهکاری اقتصادی. ترجمه شهرام ابراهیمی. چاپ اول. تهران: میزان، 1382.
    • محبی، جلیل و زینب ریاضت. شرح قانون مجازات اسلامی. چاپ اول. تهران: میزان، 1397.
    • مؤذن‌زادگان، حسنعلی. انتشار حکم محکومان جرایم اقتصادی. در: دانشنامه علوم جنایی اقتصادی به کوشش امیرحسن نیازپور. چاپ اول. تهران: میزان، 1396.
    • مهدوی‌پور، اعظم. سیاست کیفری افتراقی در قلمرو بزهکاری اقتصادی. چاپ اول. تهران: میزان، 1390.
    • نجفی ابرندآبادی، علی حسین. سیاست جنایی. در: دانشنامه علوم جنایی اقتصادی، به کوشش امیرحسن نیازپور. چاپ اول. تهران: میزان، 1396.
    • نیازپور، امیرحسن. سیاست‌‌گذاری عمومی در زمینه جرم‌های اقتصادی. در: دانشنامه علوم جنایی اقتصادی، چاپ اول. تهران: میزان، 1396.

    مقالات

    • ابراهیمی، شهرام و مجید صادق‌نژاد نایینی. «تحلیل جرم‌شناختی جرایم اقتصادی». فصلنامه‌ پژوهش حقوق کیفری، 2، 5(1392)، 147-174.
    • احمدی ناطور، زهرا و زینب ریاضت. «تحول مفهوم و مصادیق مأمورین به خدمات عمومی در جرایم اقتصادی». پژوهشنامه حقوق کیفری، 14، 2(1402)، 23-37.
    • احمدی ناطور، زهرا و زینب ریاضت. «جرایم بانکی مأمورین به خدمات عمومی در بانک‌های خصوصی». فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 29، 25(1403)، 25-44.
    • باوی، علیرضا، رجب گلدوست جویباری و حسین غلامی. «آسیب‌شناسی سیاست کیفری ایران در حوزه جرایم اقتصادی». فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، 43(1398)، 11- 32.
    • حسنی، جعفر و نسرین مهرا. «نقدی بر مفهوم جرم اقتصادی در قانون مجازات اسلامی 1392». مجله مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 2،2 و3‌(1394)، 45- 69.
    • خداییان چگنی، ذبیح‌الله. «بررسی تطبیقی نهادهای نظام عدالت کیفری فرانسه و ایران در مقابله با جرایم اقتصادی». فصلنامه مطالعات حقوقی، 4، 2(1391)، 31- 58.
    • داچک، هادی. «تحلیل سیاست جنایی ایران در مقابله با فساد اقتصادی». ماهنامه پژوهش ملل، 6، 60(1399)، 73- 94.
    • دادخدایی، لیلا. «بررسی مفهوم فساد و رویکرد پیشگیرانه قانونگذار ایران در قانون ارتقاء سلامت اداری و مقابله با فساد». نشریه تعالی حقوق، 2(1392)، 219- 240.
    • شعبانی، مهدی، حسن حاجی‌تبار و مهدی اسماعیلی. «چالش‌های مقابله با جرایم اقتصادی و راهکارها». فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، 2، 4(1399)، 95- 116.
    • عباس زاده دیباور، محمدعلی، عباسقلی انصاری و محمد امینی. «سیاست جنایی تقنینی ایران در جرم‌انگاری جرایم اقتصادی». فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 38(1398)، 383- 408.
    • عباسی، حمید. «سیاست کیفری ایران نسبت به جرایم اقتصادی». مجله تحقیقات جدید در علوم انسانی، 2، 4(1395)، 1- 23.
    • مسعودی، علیرضا. «توقف فرایندهای عادی با وقوع تقلب در ضمانت‌نامه‌های بانکی». مجله حقوق بانکی، 5، 10(1395).
    • مصطفی‌پور، منوچهر. «بررسی جرایم اقتصادی در ایران و راهکارهای پیشگیری از آن‌ها». مجله اقتصادی، 16، 1 و 2(1395)، 53- 76.
    • میرسعیدی، منصور و محمود زمانی. «جرم اقتصادی؛ تعریف یا ضابطه». فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 2، 4‌(1392)، 167- 199.
    • نورزاد، مجتبی. «قرین‌شناسی جرم اقتصادی». مجله تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامه شماره 4 (1390)، 175- 214.

     

    ب ) منابع خارجی

    • Achim, M.V., Borlea. “economic and financial crime. Corruption, shadow economy and money laundering”. Springer Nature Switzerland AG, (2020), doi:10.1007/978-3-030-51780-9.
    • Howard, George. “Book Review of Criminality and Economic Conditions” by Willem A. Bonger, The American Political Science Review, 10, No.4,(1916), in: http:www.jstor.org
    • Trumpman, William. “Characteristics of Economic Crime and Criminals”., Research Handbook on International Financial Crime, Edited by Barry Rider, University of Cambridge, Uk, (2015)