پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

حقوق بنیادین مصرف‌کنندگان در بستر فناوری دفتر کل توزیع‌‌شده؛ جلوه‌‌ها، ضرورت‌‌ها و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای حقوق جزا و جرم‌شناسی، گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، یزد، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، یزد، ایران.
چکیده
ظهور فناوری دفتر کل توزیع‌شده و توکن‌های کاربردی تحولات شگرفی را در بازارهای مالی ایجاد کرده است. با این حال، این تحولات چالش‌های جدیدی را نیز برای مصرف‌کنندگان این حوزه به همراه داشته است. عدم شفافیت، نوسانات شدید قیمت و خطر کلاهبرداری از جمله مهم‌ترین این چالش‌ها هستند. از این‌‌ رو، حفاظت از حقوق مصرف‌کنندگان، رکن اساسی در توسعه پایدار و سالم هر بازاری، از جمله بازار نوظهور توکن‌های کاربردی، به شمار می‌رود. با توجه به ویژگی‌های خاص این دارایی‌های دیجیتال، از جمله ماهیت فرامرزی، پیچیدگی‌های فنی و پتانسیل سوءاستفاده، شناخت حقوق مصرف‌‌کنندگان و اصولی که ضرورت حمایت قانونی از آن‌‌ها را توجیه می‌‌کند و اتخاذ تدابیر ویژه برای تضمین حقوق آن‌‌ها امری ضروری است. در این راستا، پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، نتیجه‌‌گیری می‌‌نماید که حقوقی همچون حق دسترسی به اطلاعات کامل، حق امنیت، حق آزادی انتخاب، حق دسترسی به توکن دارای ارزش واقعی، حق برخورداری از حمایت دولت و حق برخورداری از حمایت در برابر تبلیغات و بازاریابی از جمله حقوق بنیادین مصرف‌کنندگان در این حوزه هستند. اصول حاکم بر نظام حقوقی مانند تأمین مصالح عمومی، نظم عمومی، عدالت اجتماعی، آسیب‌‌پذیر بودن و کاستی‌‌های نظام حقوق مدنی ضرورت حمایت کیفری از حقوق مزبور را بیش از پیش آشکار می‌سازد و در جهت تضمین حقوق مصرف‌‌کنندگان تدابیری همچون شناسایی نهاد ناظر، همکاری‌‌های بین‌‌المللی، شفافیت اطلاعات، جداسازی فعالیت‌‌ها و مدیریت تعارض منافع، ممنوعیت پرداخت سود و عدم اخذ هزینه بازخرید ضروری به نظر می‌‌رسد.
کلیدواژه‌ها

  • فهرست منابع

    الف) منابع فارسی

    • اکبری دخت‌‌مرشدی، حانیه. «رعایت حقوق مصرف‌کنندگان در تبلیغات و بازاریابی کالاها و خدمات سلامت‌محور». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علم و فرهنگ، 1399.
    • الهوئی نظری، حمید، صالح امیری و زهرا بی‌‌نیاز، «استانداردهای نظام‌‌های پرداخت جایگزین در جرائم پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی،52، ‌‌3‌(1401)، 1525-1227.

    https://doi.org/10.22059/jplsq.2020.286020.2094

    • باقرزاده، احد. «ضرورت رویکرد نظری حقوق مصرف‌کننده به حقوق بشر». مجله حقوقی دادگستری، 46، 68 (1386)، 144-177.
    • باقری، محمود. «اقتصاد مبتنی بر بازار و کاستی‌های حقوق خصوصی». پژوهش حقوق و سیاست،8، 19(1385)، 41-89.
    • باقری، محمود و محمد صادقی. «مسائل و تبعات حقوقی بانکداری سایه». فصلنامه علمی دیدگاه‌‌های حقوقی قضائی، 26، 96(1400)، 22-1.
    • باقری فارسی، یوسف. «ضمانت اجراهای نقض حقوق مصرف‌کننده (با تکیه بر لایحه حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان)». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، قم: دانشگاه قم، 1386.
    • بیانی هوجقان، مهدی. «نقد و بررسی قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و مطالعه تطبیقی با مقررات اتحادیه اروپا»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه پیام نور مرکز تهران، 1390.
    • تاج لنگرودی، محمدحسن و فرزین دهدار. «چالش‌‌های استفاده از رمزارزها در نظام حقوقی ج.ا.ایران»، فصلنامه حقوق فناوری‌‌های نوین، 5، 9(1403)، 106-87.

     dio:  10.22133/MTLJ.2023.401446.1216

    • تقی‌زاده، ابراهیم. «مطالعه تطبیقی قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان ایران با مقررات اتحادیه اروپا و اصول راهنمای سازمان ملل متحد». دو فصلنامه دانشنامه حقوق اقتصادی، 1، 19(1391)، 56-90.

    https://doi.org/10.22067/le.v19i1.27364

    • جابری، عصمت‌الله. حقوق مصرف‌کننده. اصفهان: دادیار، 1386.
    • جعفری‌‌تبار، حسن. مسئولیت مدنی کالاها. تهران: دادگستر، 1389.
    • حسینی، مینا. «مطالعه تطبیقی حمایت کیفری از مصرف‌کنندگان تولیدات دارویی و بهداشتی در حقوق ایران و اسناد اتحادیه اروپا». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1388.
    • رمضانی، محمدتقی. «حمایت کیفری از حقوق مصرف‌کننده با مطالعه تطبیقی آن در حقوق جزای فرانسه». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1378.
    • زراعی، محمدحسین و عرفان شمس. «درآمدی بر مفاهیم و نظریه‌‌های مقررات‌‌گذاری اقتصادی». نشریه تحقیقات حقوقی، 16، 61(1392)، 163-234.
    • داراب‌‌پور، مهراب. «بررسی ماهوی حقوق مصرف‌‌کنندگان در حقوق انگلستان و ضرورت اصلاح کاستی‌‌های حمایتی از آنان در حقوق ایران». نشریه تحقیقات حقوقی، 11، 48(1387)، 9-63.
    • ساورایی، پرویز. «شناخت رمزارزها و چالش‌‌های پیش‌‌روی نظام‌‌های حقوقی». فصلنامه تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامه حقوق و فناوری، (1401)، 113-142.

    Doi: 10.52547/JLR.2022.228506.2293

    • صادقی، محمد. «کارکرد حقوقی امیدنامه در بورس و بازار اوراق بهادار». مجله حقوقی دادگستری، 86، 120(1401)، 225-250.

    https://doi.org/10.22106/jlj.2022.538303.4389

    • فتحی‌‌زاده، امیرهوشنگ و عقیل اسماعیلی عطاآبادی. حقوق بلاک‌‌چین، تهران: شرکت چاپ و بازرگانی، 1399.
    • قاسمی حامد، عباس و حامد تیموری و بهراد صغیری. «اعمال قواعد حقوق مصرف در عرضه دارایی‌‌های رمزنگاری‌‌شده از طریق تعهد به ارائه اطلاعات»، فصلنامه پژوهش‌‌های حقوق اقتصادی و تجاری، 2، 1(1403)، 11-39.

    https://doi.org/10.48308/eclr.2023.103865

    • قاسمی حامد، عباس، فضه سلیمی و فهیمه آقابابایی، «آسیب‌‌رسانی به مصرف‌‌کننده در بازار رقابتی»، نشریه تحقیقات حقوقی، 57(‌1391)، 124-97.
    • قاسمی حامد، عباس و یاسر معینی‌‌فر. «گستره حق انصراف مصرف‌‌کننده در معاملات از راه دور در حقوق ایران. آلمان و اتحادیه اروپا»، نشریه پژوهش‌‌های حقوق خصوصی، 2، 4(1393)، 5-38.
    • قربانی، رضا. دارایی دیجیتال: آموزه‌‌های مهم‌‌ترین کتاب‌‌های بلاک‌‌چین، اقتصاد توکن و کریپتوکارنسی. تهران: انتشار راه پرداخت،1402.

    عادل، مرتضی و محسن شمس‌‌الهی. «مسئولیت ناشی از تبلیغات خلاف واقع». فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی،7، 2(1395)، 569-599.

    Doi: 10.22059/JCL.2016.60694

    • کاتلر، فیلیپ و گری آرمسترانگ. اصول بازاریابی، ترجمه مهدی زارع. تهران: مهرجرد، 1389.
    • کرمی، سکینه، نظم عمومی. «ابزاری برای کنترل قضایی شروط ناعادلانه». مجله حقوقی دادگستری، 72،91(1394)، 107-134.

     https://doi.org/10.22106/jlj.2015.15718

    • کریمی‌ها، کریم. «حمایت کیفری از حقوق مصرف‌کننده». پایان‌‌نامه کارشناسی‌ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1391.
    • گلدوزیان، ایرج. حقوق جزای عمومی ایران. تهران: دانشگاه تهران. 1369.
    • مرسی، هادی. «سیاست‌‌گذاری جنایی تقنینی ایران در قبال رمزارزها»، رساله دکترای، یزد: دانشگاه میبد، 1403.
    • مرسی، هادی، حمید بهره‌‌مند، محمدرضا رحمت، سیدمصطفی میرمحمدی میبدی و عباس کلانتری. «امکان‌‌سنجی قاچاق ارز بر بستر فناوری دفتر کل توزیع‌‌شده در نظام حقوقی ایران». مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، 12، 24(1403)، 215-260.
    • 22034/JCLC.2024.462339.2016
    • مرسی، هادی، عارف خلیلی پاجی، حمید بهره‌‌مند و محمدرضا رحمت. «راهبرد الزامات محتوایی و افشانمایی سپیدنامه توکن‌‌های کاربردی در پرتو قانون بازار اوراق بهادار و سند بازار رمزدارایی‌‌های اتحادیه اروپا». فصلنامه پژوهش‌‌های حقوق اقتصادی و تجاری، 2، 4(1403)، 109-151.
    • https://doi.org/10.48308/eclr.2025.236524.1070
    • نواب‌پور، علیرضا. دارایی دیجیتال: آشنایی با دفتر کل توزیع‌شده، توکن و رمزارز و ارز دیجیتال بانک مرکزی. تهران: نشر راه پرداخت، 1400.
    • نوربها، رضا. زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: گنج دانش، 1386.
    • ولیدی، محمدصالح. جرائم علیه عدالت قضایی و اقتدار و نظم عمومی. تهران: نشر جنگل، 1389.

     

     

     

    ب)منابع خارجی

    • “Utility Tokens”. Last modified December 19, 2024. https://ssrn.com/abstract=4088568
    • Cartwright, Peter. Consumer protection and the criminal Law: law, Theory and policy in the UK, London: Cambridge University Press, 2001.
    • Drucker, peter. The practice of management. New York: harper and row, 1945.
    • Emiroglu, H. “Foods produced using biotechnology: How does the law protect consumers?” International Journal of Consumer Studies, 26, Issue 3(2002), 198-209.

    https://doi.org/10.1046/j.1470-6431.2002.00250.x

    • Kramer, L. “On the Interrelation between Consumer and Environmental Policies in the European Community.” Journal of Consumer Policy, 16, 3-4(1993), 455.467.

    Doi: http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3315182

    • Mik, Eliza. Smart Contracts: Terminology, Technical Limitations and Realworld Complexity, 2017. Available at: https://ssrn.com/abstract=3038406,
    • Prentis, Mitchell. Digital metal: Regulating Bitcoin as a commodity. Case W. Res. L. Rev 66, Issue 2. (2015). P: 609-626. Retrieved from: https://scholarlycommons.law.case. edu/caselrev/vol66/iss2/9/. (visited:15/04/2024).
    • Retrieved from: https://bit24.cash/blog/ftx-failure/. (visited:20/04/2024).
    • Retrieved from: https://coiniran.com/ftx-s-deal-with-tron-allows-users-to-swap-assets/. (visited:26/04/2024).
    • Retrieved from: https://mihanblockchain.com/ftx-exchange-review-for-iranian-users/. (visited:20/04/2024).
    • Retrieved from: https://rabex.ir/academy/articles/what-happened-to-ftx/. (visited:26/04/2024).
    • Retrieved from: https://www.investopedia.com/ftx-exchange-5200842. (visited:20/04/2024).
    • Retrieved from: https://www.investopedia.com/what-went-wrong-with-ftx-6828447. (visited:20/04/2024).
    • Schrepel, T. “Collusion by blockchain and smart contracts.” Harvard Journal of Law & Technology, 33, no.1(2019).1-166.
    • Fonhum, “Smart Contracts: Building Blocks for Digital Markets” last modified December 19,2024, https://www.fon.hum.uva.nl/rob/Courses/InformationInSpeech/CDROM/Literature/LOTwinterschool2006/szabo.best.vwh.net/smart_contracts_2.html.
    • G Amato, Antitrust and the Bounds of Power, Oxford, 1997, pp. 12-13; See M Waterson, Allocative efficiency and Monopoly as a Basis for Regulation, in R sugden (ed), industrial Economic Regulation, Landon, 1993.
    • https://www.nytimes.com/2023/11/02/business/sam-bankman-fried-ftx-verdict.html;
    • https://www.reuters.com/legal/sam-bankman-fried-convicted-fraud-ftx-collapse-2023-11-02/;
    • https://www.cnbc.com/2023/11/02/sam-bankman-fried-found-guilty-on-all-counts-in-ftx-fraud-trial.html
    • https://www.wsj.com/finance/currencies/sam-bankman-fried-found-guilty-of-fraud-in-ftx-collapse-11699123400
    • https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-11-02/sam-bankman-fried-convicted-of-fraud-in-ftx-collapse
    • https://www.fbi.gov/news/press-releases/statement-on-the-arrest-of-sam-bankman-fried
    • https://www.sec.gov/news/press-release/2022-219
    • https://www.coindesk.com/policy/2023/11/02/sam-bankman-fried-found-guilty-on-all-counts-in-ftx-fraud-trial/
    • https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/02/sam-bankman-fried-convicted-fraud-ftx-cryptocurrency-collapse
    • https://www.uscourts.gov/news/2023/11/02/sam-bankman-fried-convicted-fraud