پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

جستاری تطبیقی در خصوص تکلیف مدیران شرکت‌‌های تجاری به احتراز از تعارض منافع و انتفاع شخصی در حقوق انگلیس و ایران (با تأکید بر لایحه قانون تجارت، مصوبه 1403 مجلس شورای اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید ابهری 1
سیده طاهره موسوی خطیر 2
ام البنین رمضان زاده بادلی 3
1 استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.48300/jfel.2025.477966.1033
چکیده
مدیران شرکت‌‌های تجاری، موظف به رعایت وظایف امانت‌داری در اداره امور شرکت هستند. از مهم‌‌ترین مصادیق رعایت وظیفه امانت‌داری، احتراز از تعارض منافع و عدم انتفاع شخصی مدیران است. یکی از موضوعاتی که با رعایت آن وظیفه امانت‌داری رعایت و از تعارض منافع شخصی مدیران با منافع شرکت جلوگیری می‌‌شود، ممنوعیت مدیران از انتفاع شخصی در موقعیت‌‌ها، تصمیمات و معاملات مربوط به شرکت است. در حقوق انگلیس این تکلیف در ماده 175 قانون شرکت‌‌های 2006 اشاره شده است. در حقوق ایران در قانون تجارت مصوب 1311 و لایحه اصلاحی قانون تجارت مصوب 1347 آشکارا اشاره‌‌ای به این موضوع نگردیده است. از ابتکارات لایحه قانونی قانون تجارت، مصوبه 1403 مجلس شورای اسلامی، این است که در بند 5 ماده 598 به این موضوع اشاره شده است؛ بنابراین به دلیل اهمیت این موضوع، در این پژوهش به بررسی این مهم در حقوق ایران همراه با مطالعه تطبیقی در حقوق انگلستان پرداخته شد. در نهایت این نتیجه حاصل آمد که اگرچه در لایحه اصلاحی جدید قانون تجارت ایران، صراحتاً به این موضوع اشاره شده است؛ اما خلأها و نقص‌‌های قانونی متعددی در این خصوص به چشم می‌‌خورد که بررسی و رفع آن‌‌ها حیاتی است؛ لذا ضرورت تـدوین و وضع قوانینی جامع در ارتباط با این وظیفه و رفع خلأها و نواقص قانونی؛ خصوصاً با توجه به بین‌‌المللی شدن شرکت‌‌های تجاری و افزایش مبادلات فرامرزی به‌شدت احساس می‌‌گردد.
کلیدواژه‌ها
تعارض منافع
انتفاع شخصی
مدیر
شرکت‌‌ تجاری
وظیفه امانت‌داری

  1. منابع

    الف)فارسی

    1. اسدی، محمد، محمود صابر و اسدالله مسعودی مقام. «تحلیل گفتمان تقنینی مداخله کیفری در وضعیت تعارض منافع». فصلنامه حقوق اداری، 9، 31 (1400)، 10-38.
    2. برزی، ودود، علی غریبه، اسماعیل صغیری و ناصر مسعودی. «افشای اسرار تجارت الکترونیکی در حقوق رقابت ایران و اتحادیه اروپا»، مطالعات حقوقی فضای مجازی،1، 3(1401)، 1-18.
    3. بهرامی، حسین. «استفاده شخصی مدیر از اطلاعات محرمانه شرکت و فرصت‌‌های ناشی از آن با تأملی در حقوق انگلیس». مطالعات حقوقی، 14، 3(1401). 127-160.
    4. پاسبان، محمدرضا و صلاح محمودی. «بررسی تطبیقی وظیفه وفاداری مدیران شرکت و تأثیر آن بر مدیریت تعارض منافع و حفظ اطلاعات در حقوق ایران و انگلستان». مجله پژوهشهای حقوقی، 23، 57(103)، 409-438.
    5. جعفرزاده، میرقاسم و مریم شیخی. «رابطه‌‌ حقوق رقابت و رقابت غیرمنصفانه: از رویکرد یکسان انگاری تا رهیافت مکمل و استقلالی». پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 1، 2(1394). 59-85.
    6. جنیدی، لعیا و معصومه اکبریان طبری. «رابطه امانی مدیران در شرکت‌‌های سهامی: بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان». مجله حقوق تطبیقی، 110، 2(14)(1397)، 69-96.
    7. شهنیایی، احمد. «تکلیف مدیران در موقعیت‌های تعارض منافع شخصی با منافع شرکت». روزنامه دنیای اقتصاد، شماره روزنامه 5329، تاریخ چاپ 10/09/1400، شماره خبر 3821224.
    8. سایت خبر آنلاین، خبرگزاری تحلیلی ایران. یادداشت مشترک سیدمصطفی محقق داماد و محمد درویش‌زاده پیرامون حمایت منافع عرفی حقوق ایران از مدیریت تعارض منافع. انتشار 26/11/1402. https://www.khabaronline.ir/
    9. سایت تحلیل خبری عصر ایران. یادداشت مشترک سیدمصطفی محقق داماد و محمد درویش‌‌زاده پیرامون مدیریت تعارض منافع‌/ تعلل نابخشودنی دولت و مجلس مستقر در مبارزه با فساد. 18/11/1402، .https://www.asriran.com
    10. قلی‌‌نیا، رضا، اسماعیل شاهسوندی، امیرعباس بزرگمهر و علیرضا مشهدی‌‌زاده، «مطالعه تطبیقی تعهد مدیران تجاری در تقابل با فرصت‌‌ها و موقعیت‌‌های شرکتی در نظام‌‌های حقوقی ایالت متحده، انگلستان و ایران»، مطالعات حقوق تطبیقی، 15، 1(1403)، 156-184.
    11. مقدم، بهرام. «اشتغال هم‌زمان در شرکت‌های تجاری و بنگاه‌های رقیب دیگر در حقوق ایران و ایالت متحده آمریکا». پژوهش حقوق خصوصی، 11، 43(1402)، 251-278.
    12. مقدم، عیسی. «مطالعه تطبیقی رقابت مدیر شرکت تجاری با شرکت از طریق انجام معاملاتی مشابه معاملات شرکت در حقوق انگلیس و ایالت متحدەه آمریکا و ایران». مطالعات حقوق تطبیقی، 12، 1(1400)، 351-368.
    13. مقدم، عیسی. «تصاحب فرصت بستن قرارداد متعلق به شرکت تجاری توسط مدیر و ضمانت اجرای آن )مطالعه در حقوق انگلیس و آمریکا و ایران(».فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 50، 4(1399)، 803-818.
    14. نعمت‌‌اللهی، اسماعیل و مریم سادات سیدعلی روته. «بررسی خسارت اعاده منفعت در حقوق مسئولیت مدنی در حقوق کامن‌لا و ایران»، مجله حقوق خصوصی، 71، 7 (1399)، 31-55.

    ب)انگلیسی

    1. ADAMU, HANNATU. “A COMPARATIVE ANALYSIS OF DIRECTORS’ DUTIES OF CARE AND SKILL AND FIDUCIARY DUTIES OF LOYALTY AND GOOD FAITH UNDER THE COMPANIES’ ACTS OF NIGERIA AND THE UNITED KINGDOM”. A THESIS of MASTER OF LAWS (LL.M), THE SCHOOL OF POSTGRADUATE STUDIES, AHMADU BELLO UNIVERSITY ZARIA, 2015.
    2. CASSIM, REHANA. “POST-RESIGNATION DUTIES OF DIRECTORS: THE APPLICATION OF THE FIDUCIARY DUTY NOT TO MISAPPROPRIATE CORPORATE OPPORTUNITIES”. THE SOUTH AFRICAN LAW JOURNAL, 125, 4(2008), 731-753.
    3. Christie, Michael. “The Director's Fiduciary Duty not to Compete”. The Modern Law Retien, 55, 4(1992), 506-520. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1468-2230.1992.tb00928.x
    4. CHRISTIANE, KANSAYIRE. “LIABILITY OF DIRECTORS IN A LIMITED COMPANY”. Master’s thesis, Business Law (LLM), UNIVERSITY OF RWANDA, 2015. https://dr.ur.ac.rw/bitstream/handle/123456789/952/Kansayire%20Christine%20Thesis.pdf?sequence=1&isAllowed=y
    5. “Corruption Perceptions Index”. Transparency international the Global coalition against corruption, 2024/10/20, https://www.transparency.org/en/cpi/2022
    6. DAS, PRITHVIJOY. “Has the statutory reform of directors’ duties in the 2006 Companies Act been a success?”. University of Law (UK):1-23, 22 Apr 2019, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3374295or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3374295 .
    7. Dignam, Alan & Jhon lowry. Company Law. 5th edition. London: oxford university, 2009.
    8. Dine, Janet & Marios Company Law.7th edition. London: Palagrave, 2009.
    9. Gerner-Beuerle, Carsten; Philipp Paech, & Edmund Philipp Schuster,. “Study on Directors’ Duties and Liability”. prepared for the European Commission DG Markt, Department of Law, London School of Economics (2013), 23 Jul 2021. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3886382or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3886382
    10. https://eprints.lse.ac.uk/50438/1/__Libfile_repository_Content_Gerner-Beuerle%2C%20C_Study%20on%20directors%E2%80%99%20duties%20and%20liability%28lsero%29.pdf
    11. Grantham, Ross. “Can Directors Compete with the Company”. The Modern Law Review, 66, 1(2003), 109-113.
    12. Grové, Alewyn Petrus. “COMPANY DIRECTORS: FIDUCIARY DUTIES AND THE DUTY OF CARE AND SKILL”. LLM Dissertation 2012, , University of Pretoria, 2012. https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/26667/dissertation.pdf?sequence=1
    13. Hannigan, Brenda. COMPANY LAW. Third Edition. Oxford: Oxford University Press, 2012. http://elibrary.gci.edu.np/bitstream/123456789/664/1/BM-713%20Company%20Law%20by%20Brenda%20Hannigan.pdf
    14. Heydon, Hon Dyson. “Modern fiduciary liability: the sick man of equity?”. Trusts & Trustees, 20, 10(2014). 1006–1022. https://www.researchgate.net/publication/273555958_Modern_fiduciary_liability_the_sick_man_of_equity
    15. Howley, Simon. “Directors’ conflicts under the Companies Act 2006”. CMS LAW- NOW., 2008/09/22.https://cms-lawnow.com/en/ealerts/2008/09/directors-conflicts-under-the-companies-act-2006?format=pdf&v=8, (2024/02/09)
    16. Hsaio, Mark (2009). “A sprouting duty of honesty and loyalty? Companies Act 2006”. International Company and Commercial Law Review, 20, 9(2009), 301-308.

     https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1563902H.

    1. Joffe, Victor; Victor Joffe QC; David Drake; Giles Richardson & Daniel Lightman. Minority Shareholders: Law, Practice and Procedure. Oxford: Oxford University Press, 2018.
    2. KEAY, ANDREW. “The Authorising of Directors' Conflicts of Interest: Getting a Balance?”. Journal of Corporate Law Studies, 12, 1(2012),129-162. DOI:5235/147359712800129876 https://www.researchgate.net/publication/263157053_The_Authorising_of_Directors'_Conflicts_of_Interest_Getting_a_Balance
    3. Kershaw, David. “CORPORATE LAW’S FIDUCIARY PERSONAS”. LAW QUARTERLY REVIEW, 136, (2020), 1-36. https://eprints.lse.ac.uk/102274/1/Corporate_Laws_Fiduciary_Personas.pdf
    4. Klaus, Mika. “CORPORATE OPPORTUNITIES IN A COMPARATIVE PERSPECTIVE”. Double Master’s Thesis, Ondernemingsrecht International Business Law, Tilburg University, 2017. https://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=143817
    5. MacDonald, Robin. “The Companies Act 2006 and the Directors' Duty to Disclose”. June 1, 2010: 1-11, Accessed 23 Feb 2011, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1767469 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1767469)
    6. OHRENSTEIN, Dov. “THE COMPANIES ACT 2006 – A Review of the Key Provisions, Radcliffe Chambers”. 11 NEW SQUARE LINCOLN’S INN, (2024), https://radcliffechambers.com/wp-content/uploads/2019/11/Companies_Act_lecture_-DO.pdf
    7. Pettet, Ben. company law, second ed, Harlow: Pearson, 2005
    8. The Companies Act 2006 and the Directors’ Duty to Disclose, 1-12. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1767469
    9. OMOTOYE, Oluwatumininu. “INROADS INTO DIRECTORS’ FIDUCIARY DUTIES”. African Journal of Law and Human Rights (AJLHR), 7, 2(2023), 68-74.
    10. Nwafor, Anthony & Chinwe Kate Okoli. “THE CORPORATE OPPORTUNITY DOCTRINE – AN INFLEXIBLE OR FLEXIBLE RULE”. Corporate Board: Role, Duties & Composition, 9, 2(2013), 22-39. https://pdfs.semanticscholar.org/fea9/07bc59659c250c75bcd1aabae7536092e68c.pdf
    11. Phillips, Luke. “Director’s Duties”. Sunderland Student Law Journal. 2 (2021). 87-92. ISS N 2 6 3 4 -1 9 3X. https://sure.sunderland.ac.uk/id/eprint/13429/1/13429.pdf
    12. Ridley, A., Shepherd, C. company law. London: Routledge, 2015.
    13. Raad, Ameen. “Companies' directors in Iraqi law and their divided loyalty: lessons drawn from English law”. Doctor of Philosophy Thesis, Bangor University, 2015. https://research.bangor.ac.uk/portal/files/20575225/null
    14. Stark, Andrew. “Conflicts of Interest and Self-Dealing in the Professions: A Review Essay”. Reviewed Work: Conflict of Interest in the Professions by Michael Davis, 14, 1(2004),161-182.
    15. Teele Langford, Rosemary & Ian M Ramsay. “Conflicted directors: What is required to avoid a breach of duty?”. Journal .of Equity, 8, 2(2014), 108-127
    16. Valsan, Remus. “Fiduciary duties, conflict of interest and proper exercise of judgment”. McGill Law Journal, 62, 1(2016). 1-40. https://doi.org/10.7202/1038707ar. https://www.pure.ed.ac.uk/ws/portalfiles/portal/25399836/_93_Vaslan_MLJ_paper_2016_accepted_May.26.pdf
    17. Wild, Charles & Stuart Weinstein. Smith and Keenan’s Company Law. seventeenth edition. London: Pearson Education Limited, 2013.
    18. Worthington, Sarah. “Corporate governance: remedying and ratifying directors' breaches”. Law Quarterly Review, 116 (Oct) (2000), 1-32. https://eprints.lse.ac.uk/235/
پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی
دوره 1، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 189-222