پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

موانع نظام بانکی ایران در عدول از قاعده عمومی ارجاع اختلافات به محاکم با نظر به تحلیل اقتصادی حقوق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق عمومی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
با وجود رویکرد فعلی دولت ایران دایر بر کاهش مداخله محاکم به‌عنوان نماینده دولت در اختلافات اقتصادی، از جمله اختلافات بانکی و واگذاری این امور به بخش خصوصی، ظهور خارجی این رویکرد را می‌‌توان در بند الف ماده 116 قانون برنامه پنج‌‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1395 ملاحظه نمود و همچنین نشست‌‌های متعدد معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضائیه راجع به داوری با بانک‌‌های خصوصی و دولتی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و حتی انعقاد تفاهم‌‌نامه همکاری میان مرکز داوری اتاق بازرگانی ایران و شورای عالی کانون بانک‌‌ها و مؤسسات اعتباری خصوصی در سال 1398، با موضوع ارجاع اختلافات یا دعاوی له یا علیه بانک‌‌ها و مؤسسات اعتباری به مرکز داوری اتاق و حل و فصل آنها از طریق داوری و میانجی‌‌گری مرکز یادشده، همچنان شاهد پافشاری بانک‌‌های ایرانی در به‌کارگیری روش قضایی در حل و فصل اختلافات بانکی هستیم. یکی از علل پافشاری، موانع موجود در زمینۀ حل و فصل اختلافات بانکی با استفاده از روش‌‌های غیرقضایی است. به نظر می‌‌رسد رفع موانع یادشده، موجب افزایش قدرت انتخاب بانک‌‌ها در تعیین روش مناسب حل و فصل اختلاف در میان روش‌‌های قضایی و غیرقضایی و ترویج روش‌‌های اخیرالذکر خواهد شد.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع 
الف) منابع فارسی
- ارفع‌‌نیا، بهشید و ملا‌‌ابراهیمی، عماد. «حل مسالمت‌‌آمیز و شرایط جایگزین؛ روش‌‌های حل و فصل اختلافات در قرادادهای نوین بالادستی صنعت نفت و گاز با تأکید بر قرارداد IPC». مجله مطالعات حقوق انرژی، 4،2(1397)، 301.
- امامی، سیدحسن، حقوق مدنی. جلد دوم، چاپ دوم، تهران: انتشارات کتابفروشی اسلامیه،1362.
- ایرانشاهی، علی‌‌رضا. «معیار«قابلیت داوری در اعمال نظارت قضایی بر رأی داوری تجاری بین‌المللی»،مجله دانشگاه شهید بهشتی، 15،58(1391)،2.
- پارک، ویلیام. «داوری در قراردادهای بانکی»، ترجمه محسن محبی. حقوقی بین‌المللی، 20، 28(1382)، 45-60.
 doi:10.22066/CILAMAG.2003.18066
- جمشیدی، محمدرضا. «تبدیل ساختار بانک مرکزی در طرح جدید نظام بانکداری اسلامی»، روزنامه فرصت امروز، مورخ 17/08/1398.
- جنیدی، لعیا و نسترن غیاثوند قزوینی. «داوری‌پذیری در نظام حقوقی ایران با تأکید بر رویه قضایی». حقوق تطبیقی، 4، 8(1396)، 25-48.
doi:10.22096/law.2018.30709
- حقیقت، سیدصادق.«نقش مصلحت در حکومت اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام،2،6(1394)،90-92.
- درویشی‌‌هویدا، یوسف. «تاملی بر سازش به‌عنوان  روش دوستانه حل و فصل اختلافات در حقوق تجارت بین‌‌الملل». مجله تحقیقات حقوقی، 16،64(1392)، 228.
- رضایی،علی و ملیحه عبدالرحیمی. «سازکار مؤثر حل و فصل اختلافات بین‌‌المللی بانکهای ایرانی با نظر به ظرفیتهای فقهی». پژوهشنامه حقوق اسلامی، 2،23(1401)، 295-326.
doi: law 2022.239565.2913/10.30497.
- زنگی‌آبادی، محمدرضا،«اعتبارسنجی شرط داوری در قراردادهای بانکی با رویکرد فقهی و حقوقی»، فصلنامه تحقیقات کاربردی فقه و حقوق، 1،1،(1400)، 48.
- السان، مصطفی. «نقش بانک مرکزی در حل و فصل اختلافات بانکی». فصل‌نامه پژوهش‌های پولی‌بانکی،21(1393)، 427-434.
- السان، مصطفی. حقوق بانک مرکزی. چاپ اول. تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۹۲.
- سروری مقدم، مصطفی، «مقایسه جایگاه دادگاه و داوری در حل اختلافات تجاری بین‌‌المللی»، مجله آموزه‌‌های حقوقی،7،13(1389)، 135-138.
- صادقی، محمد و سمیرا غلامی. «موقعیت حقوقی اعضای غیرقضایی در مراجع قضاوتی شبه قضایی». فصلنامه حقوق اداری، 30،9(1401)، 82-103.
- صادقی، محمد. «مطالبه خصوصی خسارت ناشی از دستکاری بازار اوراق بهادار». فصلنامه رأی:مطالعات آراء قضایی،6،18(1396)،16-18.
doi:10.22106/JCR.2018.77286.1113
- صادقی، محمد. محمدحسن صادقی مقدم و علی‌‌اصغر صالحی،«مرجع صلاحیت‌‌دار حل اختلاف در بازار سرمایه ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 2 ،45(1394)، 245-244.
doi:10.22059/JLQ.2015.54447
- عبد یزدان، مصطفی. «تحلیل رویکرد دادگاه‌‌ها نسبت به داوری دعاوی و اموال عمومی و دولتی». دو فصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی عدالت.  9(1397)،31.
- عطاشنه، منصور، سیدعلیرضا هاشمی‌زاده کهنی و زهرا عطاشنه. «مکانیسم حل و فصل اختلافات داخلی و بین‌المللی». مجله پژوهشهای حقوقی. 48،20(1400)، 108-111.
doi:jlr.2022.146014/10.48300
- عطاشنه، منصور، سیدعلیرضا هاشمی‌زاده کهنی، زهرا عطاشنه و محمدرضا پاسبان. «قابلیت داوری اختلافات بانکی در حقوق ایران»، فصلنامه آیین دادرسی مدنی، 1،1(1400)، 122.
- علیدوستی، ناصر. «ظرفیت‌‌های اصل 139 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی، 11،1(1387)، 87.
- فتاحی، مهدی. «داوری راجع به اموال عمومی و دولتی در رویه قضایی دادگاه‌‌های جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه رأی. 11(1394)،168.
- فرحان‌‌جم، مهسا. مصونیت بانک‌‌های مرکزی در حقوق بین‌الملل با نگاهی به قضیه جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران:انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1394.
- قبادی، سحر. مرتضی شهبازی‌‌نیا و محمد عیسائی تفرشی. «مطالعه تطبیقی جهات محدودیت داوری در ورشکستگی در حقوق ایران و آمریکا» ،پژوهشهای حقوق تطبیقی، 23،1(1398)، 175.
- قریب، رخساره و مجتبی جانی‌‌پور. «مطالعه تطبیقی قلمرو و معیارهای اعمال میانجی‌‌گری کیفری در حقوق ایران،انگلیس و بلژیک»، پژوهشنامه حقوق کیفری، 8،1(1396)، 218.
DOI:10.22124/JOL.2017.2294
- کاتوزیان، ناصر، دوره مقدماتی حقوق مدنی درس‌‌هایی از عقود معین، جلد اول، چاپ نهم، تهران: انتشارات گنج دانش، ۱۳۸۵.
- کریمی،عباس. حمیدرضا پرتو. «داوری‌‌پذیری دعاوی مربوط به اموال عمومی و دولتی». فصلنامه پژوهش حقوق، سال چهارم، 14،36،(1391)، 18.
- کشاورز معتمدی، سکینه. اهمیت داوری در قراردادهای بانکی و اداری (مقایسه قوانین ایران، امریکا و انگلیس در ضرورت داوری)، چاپ اول، تهران: انتشارات گپ، ۱۳۹7.
- محبی، محسن. گزیده آرای داوری مرکز داوری اتاق بازرگانی ایران، جلد سوم (1395-1393)، چاپ اول، تهران:انتشارات مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی شهر دانش، ۱۳۹۶.
- مسجد سرایی،حمید.ترمینولوژی فقه، چاپ دوم، تهران: انتشارات روایت نو،  ۱۳۹۳.
- مسعودی،علیرضا. حقوق بانکی، چاپ دوم، تهران: انتشارات پیشبرد، ۱۳۸۷.
- مقیمی،مهدی. «مطالعه حقوقی ـ جرم‌‌شناختی جرایم اقتصادی (با تأکید بر راه‌‌کارهای پیشگیری ملی و فراملی)». فصلنامه پژوهش‌‌های دانش انتظامی، 75،2(1396)، 73.
- میرزایی‌‌منفرد، غلامعلی. حقوق بازار اوراق بهادار بخش اختلافات، چاپ اول، تهران: انتشارات بنیاد حقوقی میزان، ۱۳۹۰.
- نظافتیان، علی. «تحولات ساختاری بانک مرکزی در سال جدید»، روزنامه فرصت امروز، مورخ 14/01/1403.
- نیکبخت، حمیدرضا و محمد صادقی. «حل اختلاف حرفه‌ای فعالان بازار اوراق بهادار؛عبور از الزام به روشهای جایگزین»، فصلنامه حقوق اداری، 27 ،8(1400)، 47-72.
- وکیل، امیرساعد و پوریا عسکری. قانون اساسی در نظم حقوقی کنونی، چاپ اول، تهران: انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، ۱۳۸۳.
- هندی، سید اصغر. «بررسی تسری شروط اصل139 قانون اساسی به اموال شرکت‌‌های دولتی». مجله حقوقی دادگستری، 61،71(1386)، 24-86.
doi:https://doi.org/10.22106/jlj.2007.11301.

ب) منابع خارجی

- Magureanu, George. Mediation a Conflict solving Modality in the Banking Area, Acta Universitatis Danubius. Juridica (Acta U.Danubius JUR) Vol. 8,1, 2012.
- Oluwabiyi, Adeola Ayodele. “A Comparative Legal Analysis of the Application of Alternative Dispute Resolution (ADR) to Banking Disputes”, Journal of Law, Policy and Globalization. 38 (2015), 1-13.