پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

شخصیت استقلالی حقوقی و راهکارهای حفظ امنیت بانک‌های مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق تجارت بین‌الملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استاد، گروه حقوق تجارت بین‌الملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
چکیده
با رشد و توسعه سریع فناوری، یکی از برنامه‌های جدی در صنعت بانکداری، ایجاد فرصت برای اجرایی نمودن بانکداری مجازی است. بانک مجازی شرکتی است که مجوز کامل خدمات بانکداری را از صادرکننده مجوز خود دریافت می‌کند و دارای شخصیت مستقل حقوقی است. بروز مسائل غیرقابل پیش‌بینی، مانند ضرورت فاصله‌گذاری اجتماعی ناشی از بیماری‌هایی مثل کرونا و صرفه‌جویی در زمان و مکان، ضرورت حرکت جهانی به سمت بانکداری مجازی را بیش‌ازپیش نمایان ساخته و تأسیس بانک‌های مجازی در کشور را اجتناب‌ناپذیر کرده است؛ ازاین‌رو، به‌منظور بهره‌مندی از مزایای بانکداری مجازی، باید از قبل چالش‌های حقوقی مرتبط با آن را شناسایی و مدیریت نمود. مطالعه در قوانین و مقررات موجود در کشورمان و سایر کشورها به شیوه کتابخانه‌ای و نگارش مطالب به‌صورت توصیفی – تحلیلی بوده است؛ لذا، این نوشتار بدواً درصدد بررسی تطبیقی بانک‌های مجازی است تا هویت مستقل حقوقی، مختصات و ضرورت ایجاد و به‌کارگیری آن‌ها را شناسایی کند. آنگاه به این دلیل که تمامی داده‌های این‌گونه بانک‌ها در فضای مجازی بوده و در معرض خطر حملات سایبری بیشتری هستند، تمهیدات قانونی برای حفظ و تأمین امنیت آن‌ها اندیشیده است، تا با خطرات امنیت سایبری مقابله شود و از حریم خصوصی داده‌ها حفاظت گردد. همچنین، مدیریت ریسک در آن معمول شود و دولت‌ها نیز در تأسیس، مقررات گذاری و نظارت در عملکرد بانک‌های مجازی به نحو شایسته‌تری عمل نمایند.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع
الف) منابع فارسی
کتب
- اسکینر، کریس. قطب‌نمای بانکداری دیجیتال: درس‌هایی از رهبران تحول دیجیتال. ترجمه و تحقیق مهدی شامی‌زنجانی، فراز نبیی و درسا پورحسن. تهران: راه پرداخت، 1399.
- السان، مصطفی. حقوق بانکداری اینترنتی، ویرایش دوم. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی، 1392.
- السان، مصطفی. حقوق بانکی، ویراست دوم با اضافات. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1393.
- السان، مصطفی. حقوق تجارت الکترونیکی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1391.
- داراب‌پور، مهراب. قاعده مقابله با خسارت. تهران: کتابخانه گنج دانش، 1377.
- داراب‌پور، مهراب. مسئولیت‌های خارج از قرارداد. تهران: مجد، 1387.
- داراب‌پور، مهراب، محسن عبداللهی، رضا اسلامی، باقر شاملو و محمدحسین رمضانی‌قوام‌آبادی. اصول و مبانی حقوق تجارت بین‌الملل: کتاب ششم- مسئولیت‌ها، تعارض‌قوانین، حل‌وفصل اختلافات تجاری بین‌المللی حقوق بشر، محیط زیست، توسعه پایدار و جرائم تجاری بین‌المللی. تهران: انتشارات گنج دانش، 1397.
- داراب‌پور، مهراب، مصطفی السان، علی‌اکبر ادیب، محمد علیخانی، مریم غنی‌زاده، مرجان فاضلی و محمد داراب‌پور. چالش‌های حقوقی در معاملات بازرگانی بین‌المللی. تهران: خرسندی، 1396.
گزارش‌ها و مقالات چاپی و الکترونیکی
- بیکر و مکنزی. راهنمای بین‌المللی سندباکس‌های رگولاتوری فین‌تک. ترجمه راه پرداخت. تهران: انتشارات راه پرداخت، 1398.
مقاله چاپی
- قربانی زیردهی، پریسا و غزاله دخیلی. «بلاکچین و رمز ارز». مجله حقوق بانکی، 14-15(1397-1398)، 93-170.
مقالات برخط و الکترونیکی
- باقری، محمود و محمد صادقی. «مسائل و تبعات حقوقی بانکداری سایه». فصلنامه علمی دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 26، 96 (1400): 1 تا 22. تاریخ دسترسی 15 مرداد 1403، نشانی صفحه اینترنتی:
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_703690_2f12cbd09acabdec0c8bb8cf7485069a.pdf.
- پورسعید، رامین و پیمان قنبری. «بررسی بانکداری مجازی در نظام حقوقی ایران». دانش حقوق و مالیه، 1 (1396): 31 -47. تاریخ دسترسی 11 مرداد 1401، نشانی صفحه اینترنتی:
 https://malieh.dmk.ir/article-1-30-fa.pdf.
- شامخی، وحید و سعید باباخانی. «سناریوهای آینده بانک مجازی در ایران افق 1410». شرکت تجارت الکترونیکی ارتباط فردا، 1399. تاریخ دسترسی خرداد 1401، قابل دسترسی در:
 https://www.efarda.ir/VirtualBank_Future_Scenarios.pdf
مطالب برخط
- قربانی، رسول. «بالاخره گره کور بانک مجازی به دست بانک سپه باز خواهد شد؟». 1 شهریور 1391. تاریخ دسترسی 15 مرداد 1401. قابل دسترسی در:
https://way2pay.ir/14533/ 
- یگانگی، غزل. «نشست خبری بلوبانک با حضور مدیران و خبرنگاران برگزار شد/ ثبت بیش از ۲۲ میلیون تراکنش در بلوبانک». 26 مهر 1400. تاریخ دسترسی 10 آذر 1400. قابل دسترسی در:
https://way2pay.ir/246148/
- محمدجعفر نعناکار، «درآمدی حقوقی بر موجودیت نئوبانک‌ها». آذر 1400. تاریخ دسترسی 7 آبان 1399. قابل دسترسی در:
https://way2pay.ir/206357/ 
- شامی زنجانی، مهدی. «انتشار گفتگوها در میزگرد نئوبانک توسط عصر تراکنش». خرداد 1400. تاریخ دسترسی 12 تیر 1400. قابل دسترسی در:
http://shamizanjani.ir/   
- حاجی، مینا. «بلوبانک چیست و چگونه می‌توان در آن حساب باز کرد؟/ افتتاح حساب در ۷ دقیقه». 20 اسفند 1399. تاریخ دسترسی  1 آذر 1400. قابل دسترسی در:
https://way2pay.ir/226957/
وب‌سایت‌های اینترنتی
- باشگاه خبرنگاران جوان. «آیا "بانک الکترونیکی” همان “بانک مجازی” است؟». تاریخ آخرین ویرایش 11 خرداد 1393. قابل دسترسی در:
https://www.yjc.news/00KNYs.
- راه پرداخت. «بانک مجازی فرصت تحول و نوزایی بانکداری». تاریخ آخرین ویرایش ۱۳ تیر سال ۱۳۹۷، قابل دسترسی در:
 https://way2pay.ir/106759/.
- عصر بانک. «بانکینو چیست و چه خدماتی دارد؟». تاریخ آخرین ویرایش 10 اردیبهشت 1401. قابل دسترسی در:
https://asrebank.ir/160818/.
مقررات
- «آیین‌نامه تأسیس و فعالیت بانک‌های مجازی». مورخ 27/2/1390. مصوب شورای پول و اعتبار.
- «ضوابط ناظر بر نحوه ایجاد، فعالیت و نظارت بر واحد دیجیتال ارائه خدمات بانکی توسط مؤسسات اعتباری». تاریخ ابلاغ 13/9/1402. مصوب کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری بانک مرکزی.
ب) منابع خارجی
مقالات و مقررات

- Baur-Yazbeck, Silvia ; Frickenstein, Judith & Medine, David, “Cyber Security in Financial Sector Development: Challenges and potential solutions for financial inclusion”, CGAP, (2019). 1-15. Accessed June 2024.
- Bhujanga Rao, Patcha, “A Study on Cybrr Security Issues Affecting Online Banking And Transactions”. Ijariie-ISSN(O)-2395-4396, Vol-9 Issue-6 (2023).1654-1665.
- Chen, Haosheng; Tse, Daniel; Si, Pengfei; Gao, Gefei; Yin, Chang, “Strengthen the security management of customer information in the virtual banks of Hong Kong through business continuity management to maintain its business sustainability”. Sustainability (Switzerland), 13(19), (2021), 1-24. Article 10918. https://doi.org/10.3390/su131910918.
- FANG, LI & Quintos, Darwin G. “Security Measures Applied on Digital Banking Towards Service Improvement Proposal”. Journal of Business and Management Studies (JBMS), 5(5) (2023), 47-77. accessed June 23, 2024. DOI: 10.32996/jbms.2023.5.5.5.
- Hong Kong Monetary Authority. “Guide to Authorization, Chapter 9, Authorization of Virtual Banks”, Issue Date, 23 Mar 2022. Available at: https://www.hkma.gov.hk/media/eng/doc/key-functions/banking-stability/guide-authorization/Chapter-9.pdf
- Kennedy, Gabriela, “Asia Pacific new”. Elsevier, Computer Law & Security Review, 34 (2018). 423-432. accessed June 23, 2024.
- Khadka, Roshan, “The Impact of Blockchain Technology in Banking”, Centria University of Applied Sciences, October 2020. Accessed February 2, 2022. 
https://www.theseus.fi/bitstream/handle/10024/346030/Roshan_Khadka.pdf?sequence=2%26isAllowed=y. 
- Lee, Emily, “Digital Financial Inclusion: Observations and Insights from Hong Kong’s Virtual Banks”, Law and Contemporary Problems, Vol. 84:95, 1 (2021). 95-113. accessed June 23, 2024. https://law.nus.edu.sg/ewbclb/wp-content/uploads/sites/6/2022/12/Digital-Financial-Inclusion-Observations-and-Insights-from-Hong-Kongs-Virtual-Banks-as-Compared-to-Singapores-Digit.pdf
- Bank Negara Malaysia (Central Bank of Malaysia). “Licensing Framework for Digital Banks”. Issued on: 31 December 2020. Available at: https://www.bnm.gov.my/documents/20124/938039/20201231_Licensing+Framework+for+Digital+Banks.pdf
-Sarkar, Swapan. “Banking in Metaverse - Opportunities and Challenges”. Management Accountant Journal, 58, 1(2023), 63-67. Accessed Murch 20, 2023. DOI: 10.33516/maj.v58i1.63-67p.
مطالب برخط و وب‌سایت‌های اینترنتی
- Djon Ly. “8 Virtual Banks in Hong Kong: How Do They Compare?”. 2024-05-16.  At: https://statrys.com/blog/virtual-banks-hk . accessed July 12, 2022
- Dominic Wai. and Joshua Chu- from ONC Lawyers, “Hong Kong: Virtual banking and data privacy”, (n d),  https://www.dataguidance.com/opinion/hong-kong-virtual-banking-and-data-privacy. (Accessed April 27, 2022).
- Fragoso, Jason, “Online Banking Security: How To Keep Your Accounts Safe”, February 21, 2024, At: https://www.aura.com/learn/online-banking-security . (accessed June 15, 2024).
- GuardRails. “The Top 10 Cybersecurity Threats to Digital Banking and How to Guard Against Them”. 24 Jun 2023.  At: https://www.guardrails.io/blog/the-top-ten-cyber-security-threats-to-digital-banking-and-how-to-guard-against-them/. (Accessed June 17, 2024).
- https://www.consumeraffairs.com/finance/first-internet-bank.html. (accessed July 12, 2022). 
- https://www.investopedia.com/terms/1/51-attack.asp. (accessed September 14, 2022).
- Jake Frankenfield. “51% Attack”. June 2022.
- Jennifer Schurman, “First Internet Bank”. May 2022. 
- Monzo Bank. “Why Monzo doesn›t have branches”. Accessed October 10, 2023. Available at: https://monzo.com.
- Nguyen, Trung Viet, “Virtual bank by FinTech firms – Global trending, challenges, solutions and experience of regulating virtual banks in Vietnam”, Master Thesis, Tilburg Law School, 2020.
- Rendell, R.  “Why Digital Trust Should Be a Top Priority For Banks”, 2022. At: https://www.paymentsjournal.com/why-digital-trust-should-be-a-toppriority-for-banks/ . (accessed June 15, 2024).
- Siapartners, “Virtual BaNnking - Overeview of The Current Landscape”, last modified June 24, 2020, https://www.sia-partners.com/en/news-and-publications/from-our-experts/virtual-banking-overview-current-landscape.
  - Statrys. “Are Virtual Bank Accounts Safe? Tips on Safety Best Practices”. 2023-08-17, At: https://statrys.com/blog/are-virtual-bank-accounts-safe . (Accessed June 15, 2024)
- Tse, Donald. “Cybersecurity and Technology Risk in Virtual Banking”. 4 January 2022. At: https://www.isaca.org/resources/isaca-journal/issues/2022/volume-1/cybersecurity-and-technology-risk-in-virtual-banking . (Accessed June 15, 2024).