پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

سیاست‌های جنایی ایران در قبال بزه‌های پولی ـ بانکی با تأکید بر سوءاستفاده از فناوری‌های مالی: بررسی تطبیقی با اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
بزه‌های پولی ـ بانکی و سوءاستفاده از فناوری‌های نوین مالی ازجمله چالش‌های نوظهور در نظام‌های مالی و حقوقی محسوب می‌شوند که پیامدهای گسترده‌ای بر امنیت اقتصادی و ثبات مالی کشورها بر جای می‌گذارند. گسترش فناوری‌های مالی بستر ارتکاب جرایمی چون پول‌شویی، کلاهبرداری سایبری و دور زدن سازکارهای نظارتی را تسهیل کرده و نظام‌های کیفری را با ضرورت بازاندیشی در سیاست‌های تقنینی و اجرایی مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف بررسی سیاست‌های جنایی ایران در قبال بزه‌های پولی ـ بانکی به‌ویژه در حوزه سوءاستفاده از فناوری‌های مالی، انجام ‌شده و در چهارچوبی تطبیقی با نظام‌های حقوقی اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا به تحلیل نقاط قوت و ضعف سیاست‌های کیفری ایران پرداخته است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای است و در آن قوانین و مقررات داخلی، رویه‌های قضایی و ساختارهای اجرایی ایران با تجارب و چهارچوب‌های حقوقی کشورهای مذکور مورد مقایسه قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست جنایی ایران در این حوزه با خلأهای تقنینی، ضعف نظارتی بر نهادهای مالی، ناهماهنگی با تحولات بین‌المللی و نبود انسجام نهادی مواجه است. در مقابل، اتحادیه اروپا و آمریکا با اتخاذ رویکردهای پیشگیرانه، بهره‌گیری از فناوری‌های ردیابی هوشمند، تدوین قوانین جامع و اعمال ضمانت‌ اجراهای قوی توانسته‌اند الگوهای موفق‌تری ارائه دهند. بر این اساس بازنگری در قوانین کیفری، ارتقای زیرساخت‌های نظارت دیجیتال، توانمندسازی نهادهای نظارتی، تدوین سیاست‌های جنایی فناورانه و هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی از الزامات بهبود کارآمدی سیاست جنایی ایران در مواجهه با جرایم مالی مبتنی بر فناوری است.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
- دادستانی کل کشور. (۱۳۹۷). گزارش عملکرد دادستانی کل کشور درباره پرونده فساد سه هزار میلیاردی. تهران.
- عزیزی، آریا. (۱۳۹۷). نقش بانکها و مؤسسات اعتباری در رونق اقتصاد ملی. فصلنامه مطالعات نوین بانکی، ۱(۱).
- قاسمی، ناصر. (۱۴۰۰). فرصتها و تهدیدات ارزهای دیجیتال؛ مطالعه موردی شرق منتخب کشورهای آسیایی. فصلنامه جهان سیاست، ۱۰(۳).
- قانون بانکداری بدون ربا، مصوب ۱۳۶۲.
- قانون جرایم رایانهای، مصوب ۱۳۸۸.
- قانون مبارزه با پول‌شویی، مصوب ۱۳۸۶، اصلاحیه ۱۳۹۷.
- قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم، مصوب ۱۳۹۴.
- گزارش سالانه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. (۱۴۰۰).
- گزارش سالانه سازمان بورس و اوراق بهادار. (۱۴۰۰).
- گزارش عملکرد پلیس فتا. (۱۴۰۱).
- گسن، رمون. (۱۳۹۳). جرمشناسی بزهکاری اقتصادی: نظریه مومی تزویری. ترجمه شهرام ابراهیمی. تهران: نشر میزان.
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰). تحلیل سیاستهای جنایی ایران در حوزه جرایم مالی. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (۱۴۰۰). گزارش وضعیت جرایم پولی ـ بانکی در ایران. تهران: مرکز پژوهشهای مجلس.
- میرزایی منفرد، غلامعلی. (۱۳۸۹). حقوق کیفری اوراق بهادار. تهران: نشر میزان.
- میرسعیدی، سید منصور و محمود زمانی . (۱۳۹۲). جرم اقتصادی، تعریف یا ضابطه؟. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، ۲.
- میرمحمدصادقی، حسین. (۱۳۹۲). جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی. چاپ بیست و سوم. تهران: نشر میزان.
- نورزاد، مجتبی. (۱۳۸۹). جرایم اقتصادی در حقوق کیفری ایران. تهران: نشر جنگل، جاودانه.
ب) منابع انگلیسی
- Aldawood, H., & G. Skinner. (2019). Reviewing cyber security social engineering training and awareness programs - Pitfalls and opportunities. Computers & Security, 87.
- Arner, D. W., J. Barberis & R. P. Buckley. (2016). The evolution of FinTech: A new post-crisis paradigm?. Georgetown Journal of International Law, 47(4).
- Carlisle, D. (2021). Cryptocurrencies and terrorist financing: A risk, but not a revolution. RUSI Journal, 166(4).
- Catalini, C., & J. S. Gans. (2016). Some Simple Economics of the Blockchain. National Bureau of Economic Research.
- European Central Bank. (2022). Anti-Money Laundering and Financial Crimes.
- European Central Bank. (2022). Blockchain and Financial Transparency.
- European Commission. (2020). Anti-Money Laundering Directive.
- European Union Agency for Law Enforcement Cooperation. (2021). Annual Report.
- FATF. (2021). Money laundering and the misuse of cryptocurrencies. Paris: Financial Action Task Force.
- FATF. (2021). Mutual Evaluation Report.
- FATF. (2022). Financial Action Task Force Annual Report.
- FATF. (2022). Updated guidance for a risk-based approach to virtual assets and virtual asset service providers. Paris: Financial Action Task Force.
- Gandal, N., J. T. Hamrick, T. Moore, & T. Oberman. (2018). Price Manipulation in the Bitcoin Ecosystem. Journal of Monetary Economics, 95.
- Gonzalez, R., et al. (2018). Data-driven Approaches to Financial Crime Prevention. Journal of Financial Crime.
- Gottschalk, P. (2018). White-collar crime and fraud investigation. Routledge.
- International Monetary Fund (IMF). (2022). Crypto Assets and Anti-Money Laundering Policies.
- Kumar, N., S. Marchal, A. Francillon & T. Engel. (2019). Cryptojacking: A primer on illicit cryptocurrency mining. Journal of Cyber Security, 5(3).
- Levi, M. (2010). Combating financial crime: The role of financial services regulation. Journal of Financial Crime, 17(3). 236–252.
- Momtaz, P. P. (2020). Initial coin offerings: Financing growth with cryptocurrency token sales. Journal of Corporate Finance, 65.
- Marr, B. (2019). Artificial intelligence in practice: How 50 successful companies used AI and machine learning to solve problems. Wiley.
- Martin, J. (2014). Lost on the Silk Road: Online Drug Distribution and the Cryptomarket. Criminology & Criminal Justice, 14(3).
- OECD. (2021). AI in Financial Crime Prevention.
- OECD. (2022). Digital finance and financial crime: Emerging risks and regulatory challenges. Paris: OECD Publishing.
- Rose-Ackerman, S., & B. J. Palifka. (2016). Corruption and government: Causes, consequences, and reform. Cambridge: Cambridge University Press.
- Savona, E. U. & M. Riccardi (Eds.). (2017). Corruption, Economic Crime and Globalization. Routledge.
- Transparency International. (2020). Corruption Perceptions Index 2020. Berlin: Transparency International.
- U.S. Department of Justice. (2020). Annual Report on Financial Crime.
- U.S. Department of the Treasury. (2021). Bank Secrecy Act.
- United Nations. (2003). United Nations Convention against Corruption.
- Werbach, K. (2018). The blockchain and the new architecture of trust. MIT Press.
- World Bank. (2021). Digital Finance and Financial Crimes.
- World Bank. (2021). Financial Crime and Digital Technologies.
- Zabyelina, Y., & D. Van Uhm (Eds.). (2020). Illegal Mining: Organized Crime, Corruption, and Ecocide in a Resource-Scarce World. Cham: Palgrave Macmillan.
- Zarate, J. (2019). Treasury’s war: The unleashing of a new era of financial warfare. PublicAffairs.
- Zetzsche, D. A., R. P. Buckley, J. N. Barberis & D. W. Arner. (2017). Regulating a Revolution: From Regulatory Sandboxes to Smart Regulation. Fordham Journal of Corporate & Financial Law, 23(1). 
- Zhang, Y., et al. (2020). Artificial Intelligence in Financial Services: A Review. Journal of Financial Services Research.