پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

وصول مطالبات تسهیلات مصرف‌شده در غیر هدف از مجرای نهادهای مبارزه با پول‌شویی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران؛ کارشناس حقوقی بانک قرض‌الحسنه مهر ایران.
چکیده
تسهیلات بانکی نقش کلیدی در توسعه اقتصادی دارند، اما انحراف آنها از مسیر تعیین‌شده و مصرف در محل‌های غیرهدف، چالش‌های جدی برای نظام بانکی ایجاد می‌کند. اختیار بانک مرکزی مطابق بند پ ماده ۴۲ قانون جدید بانک مرکزی مبنی بر برداشت از وجوه متعلق به بدهکار در حساب اشخاص ثالث، می‌تواند ابزار مؤثر وصول مطالبات ناشی از این نوع تسهیلات باشد. با این حال استفاده از این اختیار با چالش‌های حقوقی و اجرایی متعددی همراه است، ازجمله تعارض با حقوق اشخاص ثالث و مشکلات اثبات مالکیت واقعی وجوه. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی می‌کوشد به این پرسش اصلی پاسخ دهد که چگونه می‌توان قوانین و نهادهای مبارزه با پول‌شویی را در ردیابی و شناسایی مقاصد وجوه تسهیلات مذکور در حساب‌های ثالث به کار گرفت و چه چالش‌های حقوقی برای وصول مطالبات از این محل، پیش روی بانک قرار می‌گیرد. در همین راستا نقش قوانین و نهادهای مبارزه با پول‌شویی در شناسایی و ردیابی وجوهی که به‌صورت غیرقانونی یا غیرهدفمند استفاده شده‌اند، تحلیل شده است. مرکز اطلاعات مالی ایران و بانک مرکزی به‌عنوان نهادهای اصلی در این زمینه، می‌توانند با استفاده از سازکارهای قانونی و هماهنگی‌های بین‌سازمانی، به شناسایی و وصول این مطالبات کمک کنند. درنهایت استفاده از حق برداشت از حساب ثالث می‌تواند به بهبود وصول مطالبات بانکی کمک کند، اما نیازمند رعایت حقوق اشخاص ثالث و ایجاد سازکارهای شفاف و عادلانه، تدوین قوانین شفاف، تقویت همکاری بین نهادها، ایجاد سیستم‌های اثبات مالکیت پیشرفته و آموزش ذی‌نفعان است.
کلیدواژه‌ها

- احسانی، بهمن، عبدالله هندیانی، احمد قاسمی و مرتضی نیازخانی. (1398). الگوی عملیاتی کشف جرم بر اساس ارزیابی قانون مبارزه با پول‌شویی در ایران.  مطالعات مدیریت انتظامی، 14(4).
- افخمی، اصغر و کاظم خسروی. (۱۴۰۲). نقش نظام بانکی در ایجاد جرم پول‌شویی و پیشگیری از آن. دومین کنفرانس ملی مطالعات بنیادین حقوقی ـ فقهی (نظریه‌ها، رویکردها و چالش‌ها)، مشهد.
- بانک و اقتصاد. (۱۳۷۸). تأثیر تسهیلات تکلیفی بر پرتفوی بانک‌ها/ بخش دوم - تأثیر تسهیلات تکلیفی بر صورت‌های مالی و ترازنامه بانک‌ها. بانک و اقتصاد، (4).  
- بانک مرکزی. (1403). قسمت آمار و داده‌های بانک مرکزی،عملکرد تسهیلات پرداختی بانکها و هدف از دریافت تسهیلات. قابل دسترسی در:
https://cbi.ir/simplelist/31741.aspx
- جمالی حاجیانی، امیر، اسماعیل عبدالهی و احمد میرزایی. (۱۴۰۲). رویکرد قانونگذاری ایران در گزارش معاملات مشکوک به پول‌شویی و موانع قانونی، فقهی و اجرایی آن. آموزه های فقه و حقوق جزا، 2(6).
- جمالی حاجیانی، امیر، اسماعیل عبدالهی و احمد میرزایی. (۱۴۰۰). رسیدگی به پول‌شویی و اثبات آن در پرتو سیاست جنایی تقنینی ـ قضایی ایران و استانداردهای FATF. نشریه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 5(8).
Doi: 10.22080/lps.2021.22541.1275
- درانی، زهره و محمود آذین‌مهر. (۱۴۰۲). هوش مصنوعی و امنیت مالی: راهکارهای نوین برای پیش‌بینی تخلفات بانکی. پنجمین کنفرانس محاسبات نرم. گیلان-رودسر: دانشگاه گیلان.
- رستمی، هادی. (۱۳۹۸). تحصیل مال از طریق نامشروع در پرتو مقررات پول‌شویی. نشریه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، (13).
- عباس‌پور، محمدحسین، محمدرضا ارسلان بد. (۱۳۹۶). بررسی مطالبات غیرجاری نظام بانکی ایران و ارائه راهکارهایی برای جلوگیری و تسهیل در وصول مطالبات. یازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت، تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
- عاصف کبیری، زهرا، مصطفی السان و مهراب داراب‌پور. (۱۴۰۳). شخصیت استقلالی حقوقی و راهکارهای حفظ امنیت بانک‌های مجازی، مجله پژوهش‌های حقوق مالی و اقتصادی، 1(1).
Doi: 10.48300/jfel.2024.452421.1027
- غلامی، حسین. (۱۴۰۳). نظارت داخلی بانک‌ها بر رعایت حقوق مصرف‌کننده در قراردادهای بانکی با مشتریان در قوانین جمهوری اسلامی ایران. مجموعه مقالات دهمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق، تهران.
- فاخر، هوشنگ. (۱۳۸۹). بدهی‌های معوق بانکی. نشریه نامه اتاق بازرگانی، (۵۱۱-۵۱۲).
- فتحی آقابابا، محسن، خسرو عزیزی و محمود محمودزاده. (۱۳۹۹). آثار تسهیلات بانکی در بخش‌های مختلف اقتصادی بر رشد ارزش‌افزوده صنعت، خدمات، کشاورزی و ساختمان و مسکن. نشریه مدل‌سازی اقتصادی، 14(50).
- قنواتی، جلیل. (۱۴۰۰). ضمان قهری یا مسئولیت مدنی. همایش ملی جایگاه مسئولیت مدنی در حقوق کیفری ایران (با تأکید بر قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲)، تهران.
 - مهرآرا، محسن و الهه بهلولوند. (1394). عوامل مؤثر بر ریسک اعتباری بانک‌ها در ایران. مطالعات و سیاست‌های اقتصادی، 2(4).
- مرادی، یاسر. (۱۴۰۲). لزوم جایگزینی نظارت عملیاتی با نظارت بخشنامه‌ای در نظام بانکی. نشریه تازه‌های اقتصاد، (169).
- ملاکریمی، فرشته. (1394). نظارت بر مصرف تسهیلات در قراردادهای بانکی. قابل دسترسی در:
- https://www.mbri.ac.ir/IslamicBanking/IslamicBanking_Page?News_ID=211913