پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

رویکردهای بانک جهانی در مبارزه با فساد: تحلیلی از سیاست‌ها، ابزارها و چالش‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
فساد از دهه ۱۹۹۰ به یکی از موانع اصلی توسعه و کاهش فقر در کشورهای درحال‌توسعه تبدیل شده و بانک جهانی، به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد مالی توسعه‌ای، از اواسط این دهه راهبردهای جامع‌تری برای مقابله با آن تدوین کرده است. رویکرد بانک جهانی بر چهار محور اصلی استوار است: پیشگیری از فساد در پروژه‌های تأمین مالی‌شده، کمک به کشورها در طراحی برنامه‌های ملی ضد فساد، ادغام ملاحظات شفافیت و حکمرانی خوب در راهبرد‌های کمک و مشارکت فعال در ابتکارات بین‌المللی. باوجود موفقیت‌هایی مانند اصلاح دستورالعمل‌های تدارکاتی، ایجاد گروه یکپارچگی نهادی و افزایش شفافیت در مناقصات، عملکرد بانک جهانی با محدودیت‌های ساختاری و نهادی مواجه است. ماهیت غیرسیاسی بانک، وابستگی به رویکرد نئولیبرالی و نادیده گرفتن نقش خود در تداوم فساد، سبب شده است که بسیاری از اصلاحات پیشنهادی آن سطحی و ابزاری باقی بمانند. تجربیات کشورهایی مانند اوگاندا، نیجریه و موزامبیک نشان می‌دهد که سیاست‌هایی چون خصوصی‌سازی، توانمندسازی جامعه مدنی و ترویج حکمرانی خوب، در صورت نبود شفافیت و پاسخگویی، خود می‌توانند به بازتولید شبکه‌های فساد منجر شوند. تحلیل مقاله نشان می‌دهد که مبارزه مؤثر با فساد نیازمند رویکردی چندبعدی است که فراتر از اصلاحات اداری، به ساختارهای قدرت، نهادهای سیاسی و زمینه‌های اجتماعی در کشورهای درحال‌توسعه بپردازد.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
- ابراهیمی‌نژاد، مهدی. (1380). سازمان‌های مالی و پولی بین‌المللی. تهران: سمت.
- بهفر، ملیحه. (1395). بانک جهانی در تلاش برای دستیابی به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی. مجله پژوهشهای حقوقی، 15(29).
- بیگ‌زاده، ابراهیم. (1391). حقوق سازمان‌های بین‌المللی. چاپ دوم. تهران: مجد.
- جعفرپور صادق، الهام  و اعظم عدالتجو. (1392). فساد مالی و راه‌کارهای پیش‌گیری از آن. تحقیقات حقوقی بین‌المللی، 6(22).
- رجبی فرد، حسن. (1400). تقدم اصلاحات اقتصادی بر اصلاحات سیاسی؛ بازخوانی آرا و اندیشه‌های علی‌اکبر داور. فصلنامه عملی تاریخ اسلام و ایران، 31(139).
- زمانی، سید قاسم، محمد شمسایی و سید علی حسینی آزاد. (1403). جایگاه اصل شفافیت در حقوق بین‌الملل اقتصادی. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 54(1).
ب) منابع انگلیسی
- Anders, Gerhard. (2008). The Normativity of Numbers: World Bank and IMF Conditionality. PoLAR: Political and Legal Anthropology Review, 31(2).
- Heather, Marquette. (2003). Corruption, Politics and Development: The Role of the World Bank. London: Palgrave Macmillan.
- Huther, Jeff & Anwar Shah. (2000). Anti-Corruption Policies and Programs A Framework for Evaluation A Framework for Evaluation. The World Bank Policy Research Working Paper, (2501).
- Joseph, Hanlon. (2004). Do Donors Promote Corruption? The Case of Mozambique. Third World Quarterly, 25(4).
- Marouf, Fatma E. (2010). Holding the World Bank Accountable for Leakage of Funds from Africa’s Health Sector. Health and Human Rights in practice, 12(1).
- Nuijten, Monique & Gerhard Anders. (2007). Corruption and the Secret of Law: A Legal Anthropological Perspective. Farnham: Ashgate Publishing.
- Posadas, Alejandro. (2000). Combating Corruption Under International Law. Duke Journal of Comparative & International Law, 10.
- Riley, Stephen, (1998). The Political Economy of Anti-corruption Strategies in Africa. The European Journal of Development Research, 10(1).
- Rose-Ackerman, Susan. (1999). Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform. Cambridge: Cambridge University Press.
- Smith, Daniel Jordan. (2010). Corruption, NGOs, and Development in Nigeria. Third World Quarterly, 31(2).
- Tangri, Roger & Andrew M. Mwenda. (2006). Politics, Donors and the Ineffectiveness of Anticorruption Institutions in Uganda. The Journal of Modern African Studies, 44(1).
- The World Bank Group. (2023). “Combating Corruption”. Available at: https://www.worldbank.org/en/topic/governance/brief/combating-corruption
- The World Bank. (1997). Helping Countries Combat Corruption: The Role of the World Bank, Poverty Reduction and Economic Management.
- The World Bank. (2008). Fighting corruption through collective action- A Guide for Business. Version 1.0.
- The World Bank. (2013). World Bank Civil Society Engagement: Review of Fiscal Years 2010-2012. Working Paper No. 80949, Washington DC: World Bank.
- Tung, Ko-Yung. (2002). The World Bank's Institutional Framework for Combating Fraud and Corruption. Seminar on Monetary and Financial Law International Monetary Fund.
- Wanless, Megan. (2013). The World Bank’s fight against corruption: ‘See nothing, hear nothing, say nothing. HYDRA Interdisciplinary Journal of the Social Sciences, 1(2).
- World Bank. (2000). Helping countries combat corruption: progress at the World Bank since 1997. Washington, D.C.: World Bank.