پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

تأملی بر وجاهت بین المللی تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران با تمرکز برنقش ابزاری این تحریم‌ها در دیپلماسی اجبار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 دانشجوی دکترای حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران.
چکیده
تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران به‌عنوان یکی از مسائل بحرانی در روابط بین‌المللی مطرح است. این تحریم‌ها تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد، سیاست و جامعه ایران داشته و به‌عنوان ابزاری قدرتمند در دست آمریکا برای تحقق اهداف سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود مورد استفاده قرار می‌گیرند. از سوی دیگر ایران نیز به دنبال برخورد با این تحریم‌ها و حفظ منافع ملی خود است. پژوهش حاضر که به روش توصیفی ـ تحلیلی صورت گرفته، با تمرکز بر ارزیابی تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران به‌عنوان ابزاری در جهت دیپلماسی اجبار تلاش می‌کند تا وجاهت (مشروعیت یا عدم مشروعیت) این تحریم‌ها را در عرصه حقوق بین‌الملل ارزیابی نماید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران به‌عنوان ابزار دیپلماسی اجبار عمل کرده‌اند. این تحریم‌ها از نظر حقوق بین‌الملل مناقشه‌برانگیز هستند و مبنای قانونی روشنی ندارند. اغلب به‌عنوان اعمال زور و نقض حاکمیت دولت هدف تلقی می‌شوند. می‌توانند تنش‌ها را در روابط بین‌الملل افزایش داده و به اقدامات تلافی‌جویانه منجر شوند. ممکن است برای دور زدن فرایندهای چندجانبه و اجماع بین‌المللی به کار گرفته شوند. اثربخشی آنها در دستیابی به اهداف مورد نظر اغلب ناهموار و غیرقابل پیش‌بینی است. تحریم‌های یک‌جانبه، ابزاری پیچیده با پیامدهای حقوقی سیاسی و اقتصادی قابل توجه هستند.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع
الف) فارسی
- آقایی، مجید، مهدیه رضا قلی‌زاده و مجید محمدرضایی. «بررسی تأثیر تحریم‌های اقتصادی و تجاری بر روابط تجاری ایران و کشورهای شریک عمده تجاری»، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 8، 28(1397)، 49-68.
- آل‌کجباف، حسین و مجتبی انصاریان. «تأثیر تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه بر ایران از منظر حق بر سلامت شهروندان ایرانی». حقوق پزشکی، 8، 29(1393)، 11-50. 
http://ijmedicallaw.ir/article-1-212-fa.html
- امینیان، بهادر و حسام زمانی. دیپلماسی اجبارآمیز. تهران، انتشارات وزارت خارجه، 1396.
- امینیان، بهادر و علی صانعیان. «دیپلماسی اجبارآمیز و حقوق بین‌الملل: با تأکید بر نقش شورای امنیت». سیاست خارجی، 31، 2(1396)، 7-31.
- ایواتر، گراهام و نونام جفری. فرهنگ روابط بین‌الملل. ترجمه حمیرا مشیرزاده و حسین شریفی طراز کوهی. تهران، نشر میزان، 1381.
- حدادی، مهدی. «تحریم‌های بین‌المللی: ابزار سیاست ملی یا ضمانت اجرای بین‌المللی». حقوق خصوصی، 1، 3(1382)، 109-128.
- خواجی، غلامرضا. «تحریم اقتصادی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر حقوق بین‌الملل اقتصادی و حق توسعه». دانشنامه حقوق اقتصادی، 19، ۲(1391)، 1-20.  
https://doi.org/10.22067/le.v19i2.27373
- درستی، محمدرضا. «تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل». رویدادها و تحلیل‌ها، ۲۶۶(1391)، 54-58.
- زمانی، سیدقاسم و جعفر زنگنه شهرکی. «تحریم‌های بین‌المللی ناقض حقوق بشر: از چالش مشروعیت حقوقی تا مسئولیت بین‌المللی». راهبرد، 22، 67(1392)، 33-61.
- زنگی اهرمی، عهدیه، حمید عزیزی مرادپور و احد باقرزاده. «آثار تحریم‌های یک‌جانبه بر رعایت حقوق بشر با تأکید بر تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه ایران». مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 11، 43(1400)، 39-68.
- زهرانی، مصطفی. «مبانی نظری تحریم اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران: موانع و چالش‌های نفت ایران». مجله بررسی‌های مسائل اقتصاد انرژی، 1، 2(1387)، 4-23.
- ف‍ل‍درن‌، آی‍گ‍ن‍ات‍س‌ زای‍دل‌ ه‍وه‍ن.‌ حقوق بین‌الملل اقتصادی. ترجمه سیدقاسم زمانی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای حقوقی، 1379.
- مافی، همایون. «تأملی بر تحریم اقتصادی آمریکا علیه ایران از منظر حقوق بین‌الملل». پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، 1، 1(1385)، 59-84.
- ممتاز، جمشید. «انطباق تحریم‌های اقتصادی شورای امنیت با حقوق بشر و حقوق بین‌الملل بشردوستانه». مطالعات حقوق خصوصی، 38، 4(1387)، 341-349.
- نعمتی گیو، نیلوفر. «مشروعیت تحریم از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر تحریم‌های یک‌جانبه علیه ایران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران، دانشگاه پیام نور، 1388.
ب) منابع خارجی

- “UNCTAD MENA National Awareness Raising Seminar on Consumer Protection Law”. 27 July 2017. Available at: https://unctad.org/meeting/unctad-mena-national-awareness-raising-seminar-consumer-protection-law
- Bratton, Patrick C. “When is Coercion Successful?: And Why Can’t We Agree on It?”. Naval War College Review, 58, 3(2005), 99-120. https://www.jstor.org/stable/26394207
- Brownlie, Ian. Principles of Public International Law. 4th ed. New York: Oxford University Press, 1990.
- Carter, Barry E. International Economic Sanctions: Improving the Haphazard U.S. Legal Regime. Cambridge: Cambridge University Press, 1988.
- Crawford, N.C. How Sanctions Work: Lessons from South Africa. London: MacMillan Press, 1990.
- Davidsson, Elias. “Legal Boundaries to UN Sanction”. The International Journal of Human Rights, 7, 4(2003), 1-50. https://doi.org/10.1080/13642980310001726206
- Doxy, Margaret. “International Sanctions: A Framework for Analysis with Special Reference to the UN and Southern Africa”. International Organization, 26, 3(1972), 527-550. https://doi.org/10.1017/S002081830000299X
- Ferrier, Ronald W. The History of the British Petroleum Company. Combridge: Combridge University Press, 1982.
- George A. Lopez and David Cortright. “The Sanctions Era: An Alternative to Military Intervention”. The Fletcher Forum of World Affairs, 19, 2(1995), 65-85. https://www.jstor.org/stable/45288941
- George, Alexander L. Forceful Persuasion: Coercive Diplomacy as an Alternative to War. Washington, United States Institute of Peace Press, 1997.
- Gibney, Mark P. “The Extraterritorial Application of U.S. Law: The Perversion of Democratic Governance, the Reversal of Institutional Roles, and the Imperative of Establishing Normative Principles”. Boston College International & Comparative Law Review, 19, 2(1996), 297-321. http://lawdigitalcommons.bc.edu/iclr/vol19/iss2/3
- Merom, Gil. “Democracy, Dependency, And Deslabilzation: The shaking of Alende’s Rcgime”. Political Science Quarterly, 105, 1(1990), 75-95. https://doi.org/10.2307/2151226
- Reisman, W. Michael & James E. Baker. Regulating covert action: practices, contexts, and policies of covert coercion. New Haven: Yale University Press, 1992.
- Van Bergeijk, Petter A.G. “Success and Failure of Economic Sanctions”. kyklos, 42, 3(1989), 385-404. https://doi.org/10.1111/j.1467-6435.1989.tb00200.x.