پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

تحلیل حقوقی جایگاه نهاد مستقل تنظیم‌گر در صنعت نفت ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه خاتم، تهران، ایران.
2 دکتری حقوق نفت و گاز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
در سال‌های اخیر ایجاد نهادهای مستقل تنظیم‌گر به جهت دارا بودن استقلال ساختاری، تصمیم‌گیری و مالی به‌عنوان یک رویکرد مؤثر قانونگذاری در صنعت نفت بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه رواج یافته است. تا پیش از این به‌طور سنتی وزارت نفت (نیرو) و یا شرکت ملی نفت کشورها، وظیفه تنظیم‌گری در صنعت نفت را بر عهده داشته‌اند. در کشور ایران نیز با توجه به محدودیت‌های مندرج در اسناد بالادستی به همین نحو عمل شده است. از این رو در این تحقیق سعی بر آن است تا با بررسی قوانین و مقررات موجود در کشور و بهره‌گیری از تجارب سایر کشورها در حوزه تنظیم‌گری به این جمع‌بندی رسید که گرچه در ساختار و نظام حقوقی حاکم بر صنعت نفت کشور به‌ویژه در بخش بالادستی، محدودیت‌های قانونی و ساختاری جهت ایجاد نهاد مستقل تنظیم‌گر مشاهده می‌شود، اما با مدیریت چالش‌های موجود و ایجاد اصلاحات و به‌موجب قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت، هیئت دولت با پیشنهاد شورای رقابت می‌تواند نهاد مستقل تنظیم‌گر بخشی را در صنعت نفت تأسیس نماید.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
- امامیان، سید محمدصادق و امیرمحمد ذوالفقاری. (1397). نظام ملی تنظیم‌گری. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- امین‌زاده، الهام و لیلا مقیمی. (1397). بررسی تطبیقی میزان اثرگذاری دولت در استقلال نهادهای تنظیم مقررات انرژی در بخش‌های برق، نفت و گاز. مطالعات حقوق انرژی، 4(2).
Doi: 10.22059/JRELS.2019.260377.212
- باقری، محمود و محمد صادقی. (1394).  تعامل مفهومی و مصداقی بازار و نابازار در کالبد قاعده حقوقی رقابت. فصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی، 6(2).
- باقری، محمود و مرتضی اصغرنیا. انحصار و رقابت: تأملی بر لزوم فعالیت نهادهای تنظیم‌کننده مقررات بخشی. فصلنامه اندیشه‌های حقوق خصوصی، 1(1).
- رستمی، ولی و مهسا علیایی. (1400). نهاد رگولاتور انرژی و ظرفیت‌های حقوقی آن در اقتصاد غیرنفتی (مطالعه موردی نهاد شبه رگولاتور وزارت نیرو: هیئت تنظیم بازار برق ایران). مطالعات حقوق انرژی، 7(2).
Doi:10.22059/JRELS.2022.316093.411
- شیروی، عبدالحسین و فرشید فرحناکیان. ابعاد حقوقی تنظیم‌گری مناسب در حکمرانی خوب صنعت نفت ایران. مطالعات حقوق انرژی، 6(2).
Doi: 10.22059/JRELS.2021.272665.249
- صادقی، محمد و محمود باقری. (1394). ابعاد و آثار حقوقی جدایی بازار از نابازار. فصلنامه مجلس و راهبرد، 22(81).
- عظیم‌زاده آرانی، محمد. (1397). جایگاه تنظیم‌گری در فرایند خصوصی‌سازی صنعت گاز؛ مطالعۀ موردی: بازار گاز ایران. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 8(29).
- کاشانی، سید صادق. (1388). توسعه میادین نفت و گاز: ساختارها و رویکردهای اجرای پروژه. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- نوری یوشانلویی، جعفر و نسیم برخی. (1402). مدیریت حقوقی جامع و یکپارچه مخازن نفت و گاز کشور. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- یاوری، اسدالله. (1393). درآمدی بر مفهوم تنظیم‌گری. مطالعات حقوق تطبیقی، 2(5).
ب) منابع خارجی
- Amaduobogha, S. W. (2015). The Legal Regime for Petroleum Activities in Nigeria. Edward Elgar.
- Antolin M.J.P. & J.M.R. Cendrero. (2013). How Important Are National Companies for Oil and Gas Sector Performance: Lessons from the Bolivia and Brazil Case Studies. Energy Policy, 61(1). https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.05.126.
- Badran, A. (2012). The Rationale Behind the Creation and Diffusion of Independent Regulatory Agencies: The Case of the Telecommunications Sector in Egypt. International Journal of Public Administration, 35(3). DOI: 10.1080/01900692.2012.638521
- Burns, Michael & Justyna Bremen. (2015). The Oil and Gas Authority: Sea-change for the UK’s Oil and Gas Authority. International Energy Law Review, 4.
- Canales-Gonzales, E. (2015). Mexican Energy Law: Industry Renaissance or Chronicle of a Death Foretold. Journal of World Energy Law and Business, 8(1). https://doi.org/10.1093/jwelb/jwu038
- Heller, P.  & V. Marcel. (2012). Institutional Design in Low-Capacity Oil Hotspots. New York: Revenue Watch Institute.
- Lopez-Velarde. (2014). Mexico’s Energy Reform: Implementing Legislation Promulgated and in Effect. International Energy Law Review, 80.
- Majone, G. (1997). From the Positive to the Regulatory State: Causes and Consequences of Changes in the Mode of Governance. Journal of Public Policy, 17(2). DOI: https://doi.org/10.1017/S0143814X00003524
- McPherson, C. (2008). State Participation in the Natural Resource Sectors. Routledge.
- Nordveit, E. (2015). Regulation of the Norwegian Upstream Petroleum Sector. Edward Elgar.
- Onorato, T.  and J.J. Park. (2001). World Petroleum Legislation: Frameworks that Foster Oil and Gas Development. Alberta Law Review, 39(1). DOI: https://doi.org/10.29173/alr509
 - Prado, M.M. (2021). The Challenges and Risks of Creating Independent Regulatory Agencies: A Cautionary Tale from Brazil. Vanderbilt Journal of Transnational Law, 41(2).
- Ribeiro, M.R.S. (2018). The New Oil and Gas Industry in Brazil: An Overview of the Main Legal Aspects. Texas International Law Journal.
- Veljanovski, C. (2010). Economic Approaches to Regulation, The Oxford Handbook of Regulation. Oxford: Oxford University Press.
- Verkuil, Paul R. (1988). The Purposes and Limits of Independent Agencies. Duke Law Journal, 1988(2-3). https://doi.org/10.2307/1372678.