پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی

بررسی نقش اصول و قواعد حقوق بین‌‌الملل عمومی در رابطه با فعالیت‌‌های بانک‌های مرکزی و چالش‌‌های آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
2 مشاور بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران.
چکیده
بانکداری مرکزی به‌عنوان یکی از مهم‌‌ترین فعالیت‌‌های حاکمیتی از ابعاد مختلفی با حقوق بین‌‌الملل عمومی مرتبط است. اگرچه در نگاه اولیه ممکن است این‌گونه به نظر برسد که بانکداری مرکزی به‌عنوان یک فعالیت اقتصادی صرف ارتباط چندانی با اصول و قواعد حقوق بین‌‌الملل عمومی ندارد، اما بررسی دقیق‌‌تر فعالیت‌‌های بانک‌های مرکزی نشان می‌‌دهد که قواعد حقوق بین‌‌الملل نقش مهمی در عملکرد صحیح و مناسب بانک‌های مرکزی دارند. بانک‌های مرکزی به دلیل فعالیت‌‌های بین‌‌المللی متعدد و گوناگونی که انجام می‌‌دهند، بارها با مسائل حقوق بین‌‌الملل مواجه می‌‌شوند و لذا وجود درک صحیحی از مسائل حقوق بین‌‌الملل برای مسؤولان و متولیان بانک‌های مرکزی ضرورت دارد. در این مقاله تلاش شده است تا با شرح فعالیت‌‌های گوناگون بانک‌های مرکزی این ارتباط تبیین شود. همچنین گاه اختلافات حقوقی دولت‌ها منتهی به اختلافاتی بر سر دارایی‌‌های خارجی بانک‌های مرکزی می‌‌شود. با توجه به ارتباط مستقیم این موضوع با حقوق بین‌‌الملل عمومی، تلاش شده است این موضوع با تفصیل بیشتری مورد توجه قرار گیرد و برخی از آخرین تحولات مربوط به مصونیت دارایی‌‌های بانک‌های مرکزی توضیح داده شود. به‌طور کلی یافته‌‌های این مقاله نشان می‌‌دهد که اصول و قواعد حقوق بین‌‌الملل عمومی نقشی مهم در ابعاد گوناگون فعالیت‌‌های بانک‌های مرکزی دارند و بی‌توجهی به این اصول و قواعد می‌‌توند آثار زیان‌باری داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

فهرست منابع
الف) منابع فارسی
کتاب
- آسادا، ماساهیکو. تعریف و (عدم) مشروعیت حقوقی تحریم‌‌ها. ترجمه حمید قنبری. تهران: اکو ایران، 1402.
- السان، مصطفی. حقوق بانک مرکزی. تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی، 1392.
- بالتازار، لورنت. از بال یک تا بال 3، یکپارچگی بالاترین سطح مدل سازی ریسک در مقررات بانکداری. ترجمه علی حسن زاده و دیگران. چاپ اول. تهران، انتشارات جنگل، 1394.
- راهداری، حسین. تحلیل بنیادین بازار ارزها. تهران: انتشارات دنیای اقتصاد، 1400.
- مئنجاک، تارا. بانکداری مرکزی، ثبات پولی و مالی: نظریه و عمل. ترجمه احمد عزیزی و فاطمه نوربخش. تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی، 1397.
مقاله
- قنبری، حمید. «سطح مصونیت بانک مرکزی در تحریم‌‌ها». دنیای اقتصاد 5836(1402): 1-5.
قوانین و مقررات
 - آیین‌نامه نحوه تأسیس و اداره مؤسسات اعتباری غیردولتی مصوب 28/10/1393 به پیشنهاد بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار»، دسترسی در 01/05/1402،
https://qavanin.ir/Law/TreeText/245674
- آیین‌نامه تسهیلات و تعهدات کلان مصوب یکهزار و چهاردهمین جلسه شورای پول و اعتبار، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/page/9650.aspx
- آیین‌نامه تسهیلات و تعهدات مرتبط مصوب یکهزار و یکصد و هجدهمین جلسه شورای پول و اعتبار، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/page/7532.aspx
- «ترجمه اسناد بازل توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران»، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/showitem/16806.aspx
- دستورالعمل محاسبه سرمایه نظارتی و کفایت سرمایه مؤسسات اعتباری مصوب یک هزار و دویست و سی و سومین جلسه شورای پول و اعتبار، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/page/17745.aspx
- «دستورالعمل الزامات ناظر بر حاکمیت شرکتی در مؤسسات اعتباری غیردولتی مصوب یک هزار و دویست و سی و یکمین جلسه شورای پول و اعتبار»، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/showitem/16300.aspx
- دستورالعمل الزامات ناظر بر حاکمیت شرکتی در مؤسسات اعتباری غیر دولتی مصوب یکهزار و دویست و سی و یکمین جلسه شورای پول و اعتبار، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.cbi.ir/showitem/16300.aspx
- سند صندوق بین‌‌المللی پول تحت عنوان «نگاهی به چهارچوب‌‌های قانونی، نهادی و نظارتی ورشکستگی بانک‌ها»، دسترسی در 01/05/1402،
https://www.mbri.ac.ir/userfiles/file/working%20paper/1392/MBRI9209.pdf
- قانون پولی و بانکی کشور مصوب 18/4/1351
- تصویبنامه در خصوص وظایف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در راستای اجرای کامل سیاست های دولت برای خروج غیرتورمی از رکود مورخ 26/7/1393، دسترسی در 01/05/1402،
https://rc.majlis.ir/fa/law/show/965338
- قانون احکام دائمی برنامه‌‌های توسعه کشور مصوب 20/1/1396
ب) منابع انگلیسی

کتاب
- August, Ray. International Business Law. 6th ed. New York: Pearson Publishing, 2021.
- Bradlow, Daniel. “International Law and Operations of International Financial Institutions”. In International Financial Institutions and International Law, edited by Daniel D. Bradlow and David B. Hunter, 1-30. London: Kluwer Law International, 2003.
- Brummer, Chris. Soft Law and the Global Financial System. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
- Daniel D. Bradlow & David B. Hunter (Editors). International Financial Institutions and International Law. London: Kluwer Law International, 2010.
- Howarth, D., & Loedel, P. Monetary sovereignty: The politics of central banking in Western Europe. london: Cornell University Press. 2003
- Lastra, Rosa. International Financial and Monetary Law. 3rd Ed. Oxford: Oxford University Press, 2020.
- Munro, J. Currency Swaps: A Guide to Practice. london: Palgrave Macmillan. 2019
- Stiglitz, Joseph. The Euro; How a Common Currency Threatens the Future of Europe. New York: W. W. Norton & Company, 2016.
- Terves, Tullio. “Monetary Sovereignty Today.” In International Monetary Law: Issues for the New Millennium. edited by Giovanoli, Mario, 111-121. London: Oxford University Press, 2000.
- Yang, Xiaodang. State Immunity and International Law. Oxford: Oxford University Press, 2020
مقاله
- Goebel, R. J. Court of justice oversight over the European central bank: Delimiting the ECB’s constitutional autonomy and independence in the OLAF judgment. Fordham Int’l LJ 29(2005): 610-645.
- Franchini, Daniel. “State immunity as a tool of foreign policy: the unanswered question of certain Iranian assets” Va. J. Int’l L. 60 (2019): 433-455.
اسناد بین‌‌المللی، قوانین و آرای قضایی
- Bank for International Settlements. “Issues in the Governance of Central Banks.”: 2009. Available at: https://www.bis.org/publ/othp04.htm
- Federal Reserve Act, § 25(b)
- Financial Stability Board. “Guidance on Supervisory Interaction with Financial Institutions on Risk Culture and Supervisory Engagement on Risk Culture.” Basel: Financial Stability Board, 2014. Available at: https://www.fsb.org/wp-content/uploads/140407.pdf
- Financial Stability Board. “Key Attributes of Effective Resolution Regimes for Financial Institutions.” Basel: Financial Stability Board, 2014. Available at: https://www.fsb.org/wp-content/uploads/r_141015.pdf
- Financial Stability Board. “Principles for Sound Residential Mortgage Underwriting Practices and their Implementation.” Basel: Financial Stability Board, 2012. Available at: https://www.fsb.org/2012/04/cos_120401/?page_moved=1
- Financial Stability Board, Principles for Sound Stress Testing Practices and Supervision (Basel: Financial Stability Board, 2009), https://www.bis.org/publ/bcbs147.pdf
- Foreign Sovereign Immunities Act (FSIA), 28 U.S.C. § 1611
- International Monetary Fund. Code of Good Practices on Transparency in Monetary and Financial Policies. Washington, D.C.: International Monetary Fund, 2000.
- International Monetary Fund. Guidelines for Foreign Exchange Reserve Management. Washington, D.C.: International Monetary Fund, 2016.
- NML Capital v. Republic of Argentina, 699 F.3d 246 (2d Cir. 2012).
- Tommaso Mancini Griffoli; Maria Soledad Martinez Peria; Itai Agur; Anil Ari; John Kiff; Adina Popescu; Celine Rochon, “Casting Light on Central Bank Digital Currencies.” IMF Staff Discussion Note No. SDN/20/10, June 2020. Available at: https://www.imf.org/en/Publications/Staff-Discussion-Notes/Issues/2018/11/13/Casting-Light-on-Central-Bank-Digital-Currencies-46233
- Vienna Convention on the Law of Treaties opened for signature on 23 May 1969, 1155 UNTS 331 (entered into force 27 January 1980).