پژوهشکده حقوقی شهر دانش پژوهشهای حقوق مالی و اقتصادی 2981-216X 2 3 2025 05 22 The World Bank’s Approaches to Combating Corruption: An Analysis of Policies, Instruments and Challenges رویکردهای بانک جهانی در مبارزه با فساد: تحلیلی از سیاست‌ها، ابزارها و چالش‌ها 183 211 242416 10.48300/jfel.2026.564519.1076 FA ابوذر بلاغی دکتری حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه رضوی، مشهد، ایران. 0009-0005-5720-6012 Journal Article 2025 12 06 Since the 1990s, corruption has emerged as one of the principal obstacles to development and poverty reduction in developing countries. As the world’s largest development finance institution, the World Bank has adopted more comprehensive strategies to combat corruption since the mid-1990s. The Bank’s approach is based on four main pillars: preventing corruption in financed projects, assisting countries in designing national anti-corruption programs, integrating transparency and good governance considerations into assistance strategies, and actively participating in international initiatives. Despite achievements such as the reform of procurement guidelines, the establishment of the Integrity Vice Presidency, and enhanced transparency in procurement processes, the World Bank’s performance continues to face structural and institutional limitations. The Bank’s non-political mandate, its reliance on a neoliberal approach, and its failure to adequately acknowledge its own role in the persistence of corruption have resulted in many of its proposed reforms remaining superficial and instrumental in nature. The experiences of countries such as Uganda, Nigeria, and Mozambique demonstrate that policies including privatization, civil society empowerment, and the promotion of good governance may themselves contribute to the reproduction of corruption networks when implemented in the absence of transparency and accountability. The analysis presented in this article indicates that effective anti-corruption efforts require a multidimensional approach that extends beyond administrative reforms and addresses power structures, political institutions, and the social contexts of developing countries. فساد از دهه ۱۹۹۰ به یکی از موانع اصلی توسعه و کاهش فقر در کشورهای درحال‌توسعه تبدیل شده و بانک جهانی، به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد مالی توسعه‌ای، از اواسط این دهه راهبردهای جامع‌تری برای مقابله با آن تدوین کرده است. رویکرد بانک جهانی بر چهار محور اصلی استوار است: پیشگیری از فساد در پروژه‌های تأمین مالی‌شده، کمک به کشورها در طراحی برنامه‌های ملی ضد فساد، ادغام ملاحظات شفافیت و حکمرانی خوب در راهبرد‌های کمک و مشارکت فعال در ابتکارات بین‌المللی. باوجود موفقیت‌هایی مانند اصلاح دستورالعمل‌های تدارکاتی، ایجاد گروه یکپارچگی نهادی و افزایش شفافیت در مناقصات، عملکرد بانک جهانی با محدودیت‌های ساختاری و نهادی مواجه است. ماهیت غیرسیاسی بانک، وابستگی به رویکرد نئولیبرالی و نادیده گرفتن نقش خود در تداوم فساد، سبب شده است که بسیاری از اصلاحات پیشنهادی آن سطحی و ابزاری باقی بمانند. تجربیات کشورهایی مانند اوگاندا، نیجریه و موزامبیک نشان می‌دهد که سیاست‌هایی چون خصوصی‌سازی، توانمندسازی جامعه مدنی و ترویج حکمرانی خوب، در صورت نبود شفافیت و پاسخگویی، خود می‌توانند به بازتولید شبکه‌های فساد منجر شوند. تحلیل مقاله نشان می‌دهد که مبارزه مؤثر با فساد نیازمند رویکردی چندبعدی است که فراتر از اصلاحات اداری، به ساختارهای قدرت، نهادهای سیاسی و زمینه‌های اجتماعی در کشورهای درحال‌توسعه بپردازد. https://jfel.sdil.ac.ir/article_242416_8d9076dbfbd301625b08f1fa8a7449eb.pdf